Əsas xəbərlər
Bakıda 1967-ci ilin Chevrolet Camaro-su satışa çıxarılıb – FOTO Bank Respublika işçi axtarır Kapital Bank işçi axtarır ABB-nin səhmdarlarının ümumi yığıncağı keçirilib Azərbaycanda ən çox sığorta yığımları edən şirkətlər Kapital Bank gömrük rəsmiləşdirilməsi üçün güzəştli kredit təklif edir Nazir polis mayoruna yüksək vəzifə verdi Koronavirusla bağlı SON STATİSTİKA Maykl Cordanın idman ayaqqabıları rekord qiymətə satıldı Daha bir dövlət ictimai nəqliyyatda maska məcburiyyətini ləğv edir İlon Maskın sərvəti 250 milyard dolları ötdü – FOTO Saxta COVID-19 pasportu alanların aqibəti necə olacaq? – VİDEO Unibank 3-cü rübü də mənfəətlə başa vurub NFC ödənişləri artıq Rabitəbankda Dünya bazarlarında təbii qazın bahalaşması davam edir “Brent” nefti bahalaşıb, WTI ucuzlaşıb Dövlət Məşğulluq Agentliyi “CV yarat” platformasını istifadəyə verib Dünya fond bazarlarının əsas indeks göstəriciləri Bu günə olan rəsmi VALYUTA MƏZƏNNƏLƏRİ Mastercard kriptovalyutaları ödəniş sisteminə inteqrasiya edir “Günay Bank” cari ilin 3-cü rübünü uğurla başa vurub Rövnəq Abdullayev “Günəşli” yatağında 4 saylı dərin dəniz özülünə səfər edib ABB sahibkarlar üçün təlim keçirdi AccessBank-la əmanətini sərbəst idarə et! Dolların sabaha olan rəsmi məzənnəsi AÇIQLANIB AFB Bank-ın kapitalı 10%dən çox artıb-HESABAT Rusiyada yerli sığorta bazarının strateji inkişaf prioritetləri müzakirə edilib 1990-cu ilin yeni Honda Civic hetçbeki satışa çıxarılıb – FOTO Kapital Bank işçi axtarır Hava şəraitinin pisləşməsi ilə əlaqədar gəmilərə xəbərdarlıq göndərilib “Buster” dozanı vurduran vətəndaşların İmmunitet sertifikatı” müddətsiz olacaq Qubadlı şəhərinin Baş planının hazırlanması üçün 500 min manat ayrılıb Dayanmadan inkişaf etmək … 4G modem alan hər kəsə 50 Gb internet hədiyyə olunur TAP kəməri ilə yaxın beş ilə hidrogen və biometan nəql ediləcək “Paşa Həyat” sığorta şirkətinin ödənişləri ARTIB Telman Əliyev Caspian Energy Club-un ona məxsus olan Gürcüstan, Ukrayna və Özbəkistan aktivləri satışa çıxarıb Vətən müharibəsində ziyan dəyən 11300 obyekt üzrə tikinti və təmir-bərpa işləri yekunlaşdırılıb Dövlət başçısı və birinci xanım Qubadlıda DSX-nın yeni hərbi hissə kompleksinin açılışında iştirak ediblər Azərbaycanda yüksək vəzifəyə TƏYİNAT 19 Noyabr Bakıda 3-cü dəfə Biznes İdarəçiliyi Forumu keçiriləcək! Xanlıq-Qubadlı yolunun təməli qoyulub Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Qubadlı rayonunda səfərdə olub Çin filmi bu il ən çox gəlir gətirən ekran işi olub Özəl biznes iqtisadi artımda necə iştirak edir? Səhiyyə Nazirliyi hamilə qadınların vaksinasiyası məsələsinə aydınlıq gətirdi Mustang artıq Çində də istehsal olunacaq Vergi sahəsində e-imza ilə bağlı yenilik! Azərbaycana gələn turistlərin sayı artıb Qazprom Türkiyə üçün təbii qaz gözləntilərini açıqlayıb Yarmarkada ən çox satılan Kəlbəcər balı olub İşçilərin intizam məsuliyyətinə cəlb olunmasının əsasları Volvo IPO-nun məbləğini azaldıb PayPal-dan Pinterest-lə bağlı AÇIQLAMA Azərbaycanda 18 bank hesabat verdi – SİYAHI MƏNFƏƏT VƏ ZƏRƏR “VTB Bank (Azerbaijan)” 2021-ci ilin 9 ayında aktivlərini 10%, xalis mənfəətini 52% artırıb Sabah yağış, qar yağacaq, güclü külək əsəcək “Atəşgah Həyat” sığorta şirkətinin ödənişləri kəskin azalıb Zəngilandakı aqroparka Türkiyədən kənd təsərrüfatı texnikası gətiriləcək ABŞ Xəzinədarlıq istiqrazlarında “inflyasiya təhlükəsi” Azərsu tender elan edir PASHA Life işçi axtarır Azərbaycandakı banklarda dollar qəbulunun dayandırılmasının əsil səbəbi nədir? Sığorta şirkətlərinin ödənişləri – RENKİNQ Sığorta şirkətlərinin yığımları AÇIQLANIB Hind okeanının şəffaf suları və təbiətin heyrətamiz möhtəşəmliyi – SEYŞEL ADALARI TURU NeoKart sahibləri möhtəşəm hədiyyələr qazanmaq şansı əldə etdi Azərbaycanda könüllü sığorta 12%, icbari sığorta isə 16% artıb MİDA Hövsanda 4 milyon manata uşaq bağçası tikdirir Azərbaycanda həyat sığortası 21%, qeyri-həyat sığortası isə 7% artıb Qubadlıda radio və televiziya yayımı təmin olundu Kaspersky: Trickbot bank troyanı getdikcə daha da güclənir Nazir “Yüksəliş” müsabiqəsinin qalibinə təcrübə keçəcək DİM inzibati icraçı vəzifələr üzrə test imtahanının nəticələrini açıqlayıb Şuşanın tanıdılması üçün Rəqəmsal Şuşa adlı Hakaton keçirilib Koronavirusla bağlı SON STATİSTİKA Ehtiyatda olan hərbi vəzifəlilərin təlim toplanışlarına çağırılması həyata keçirilir İntiqam Səfərəliyev: “Bravo”nun istiqrazları kapital bazarlarına ikinci nəfəs verəcək Ərdoğanın səfirlərlə bağlı qərarından sonra türk lirəsi rekord minimuma enib İlham Əliyev Türkiyəyə səfər edəcək Səudiyyə Ərəbistanı 2060 -cı ilə qədər sıfır karbon emissiyasına nail olmağı hədəfləyir Elman Sadıqov: Hazırda Türkiyəyə bahalı türk lirəsi lazım deyil Mərkəzi Bank rəsmi valyuta məzənnələrini AÇIQLAYIB Neft bahalaşaraq son 7 ilin rekordunu yenilədi Tesla səhmləri üzrə yeni rekord Telman İsmayılov azadlığa buraxıldı AccessBank 2021-ci ilin üçüncü rüb üzrə maliyyə hesabatını açıqladı Mərkəzi Bank və Banklar Assosiasiyası Naxçıvan Muxtar Republikasında bank-maliyyə sektorunun inkişafı məsələlərini müzakirə edib “PAŞA Bank” ASC, balansında olan işlənmiş avtomobilləri növbəti hərracı elan olunur Dolların bazar ertəsinə olan rəsmi məznnəsi AÇIQLANIB “ABB”- nin xalis mənfəəti 45,6%artıb-HESABAT Güclü külək və yağış olacaq – Xəbərdarlıq “Unibank”-ın istiqrazlarının yerləşdirilməsi üzrə hərrac keçiriləcək Beynəlxalq Valyuta Fondu və Azərbaycan Banklar Assosiasiyası arasında görüş Azercell növbəti dəfə ISO 37001:2016 “Antikorrupsiya idarəetmə sistemi” standartlarına uyğunluq sertifikatına layiq görüldü Prezident ailəsi ilə açılışlara qatıldı – Fotolar “Unibank Kommersiya Bankı” ASC-nin istiqrazları Bakı Fond Birjasında listinqə daxil edilib SİF və Marsol MMC əməkdaşlığın genişləndirilməsi müzakirə edib Mikayıl Cabbarov VII Dünya İnvestisiya Forumunda çıxış edib – FOTO Rusiya Mərkəzi Bankı faiz qərarını açıqladı-SƏRT ARTIM PAŞA Kapital və Unicapital “Unibank”-ın 15 milyon dollarlıq istiqrazını buraxacaq Azərbaycanın sığorta bazarında yığılan haqqların həcmi 650 mln. manatı keçib Vahid Ələkbərovla birgə İskəndər Xəlilov da Bakıya gəlib – Fotolar Norm şirkəti “Qarabağın Bərpa, Yenidənqurma və İnkişafı” sərgisində iştirak edir Azərbaycanda manatla geniş pul kütləsi 10.4% ARTIB Nağdsız əməliyyatların həcmi 67% ARTIB Azərbaycan gündəlik nə qədər neft hasil edib? Azərbaycanda ödəniş kartlarının sayı 16% artıb Azərbaycan-Xorvatiya iqtisadi əlaqələrinin genişləndirilməsi müzakirə edilib Azərbaycanda şirkətlər qrupu Qəhrəmanlara Dəstək sərgisi elan edir Rövnəq Abdullayev Norveçin bu şirkətinin vitse-prezidenti ilə görüşüb Monqolustanla ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq haqqında Saziş imzalandı Müəllimlər 3-cü doza ilə peyvəndlənəcək – BİRGƏ MƏLUMAT “PAŞA Bank”ın xalis mənfəəti 14,5% artıb HESABAT “Azərtütün” ASC-nin özəlləşdirilməsinə dair investisiya müsabiqəsi elan edilib Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda icra olunan yol layihələrinin cari vəziyyəti açıqlanıb ABB sahibkarları “Azerbaijan Russian Desk” platformasında bir araya gətirir Azərbaycan nefti ucuzlaşıb BMT və Azərbaycan Anlaşma Memorandumu imzalayıb Əlçatmaz hədəflər yoxdur! İlon Mask avtomobillərdən arxa güzgülərin çıxarılmasını təklif etdi – FOTO Yeni “Range Rover”in ilk görüntüləri sosial şəbəkələrə sızıb “Bank Respublika”-nın biznes kreditləri 97,2% artıb- HESABAT Neft ucuzlaşıb-SON QİYMƏT Fed, yüksək vəzifəli şəxslərə səhm və istiqraz almağı qadağan edir Dünya Bankı: Enerji qiymətlərinin artması inflyasiya riski yaradır PayPal Holdings şirkəti Pinterest-i 40 milyard dollara ala bilər Jeff Bezos da daxil olmaqla Amazon-un rəhbərlərinə qarşı cinayət işi açıla bilər Putindən Ərdoğanın “dünya beşdən böyükdür” sözlərinə münasibət Mərkəzi Bank rəsmi valyuta məzənnələrini AÇIQLAYIB Vahid Ələkbərov Yelo Bankın yeni baş ofisinin açılışında iştirak etdi Azərbaycan əhalisinin banklarda nə qədər əmanəti var?-MƏBLƏĞ Bank sektorunun kredit portfelinin həcmi nə qədər olub -MƏBLƏĞ Dövlət Neft Fondunun aktivləri 1,52% ARTIB Neft Fondu gəlir və xərclərini açıqladı MƏBLƏĞ “3+3” platformasında Azərbaycanın rəqəmlərlə iqtisadi mövqeyi Dolların sabaha olan rəsmi məzənnəsi AÇIQLANIB Türkiyə Mərkəzi Bankı faiz qərarını AÇIQLAYIB Sabah hava necə olacaq? – PROQNOZ Şəhid ailələrinə yeni güzəştlər ediləcək – QANUN DƏYİŞDİ Əlçatmaz hədəflər yoxdur Almaniyada 11 günlük QATARLA MACƏRA ASA sığortaçılar üçün beynəlxalq seminar keçirdi Kontakt Home işçi axtarır Azərbaycan bankları bu gün nə qədər dollar alıb? -MƏBLƏĞ Kaspersky kiçik və orta biznesin hansı kibertəhlükə problemləri ilə üzləşdiyini araşdırıb SİF-in sədr müavinindən Qarabağın inkişafı üçün güzəştli kreditlərin ayrılması ilə bağlı AÇIQLAMA A-Qroup-un SIĞORTA MÜKAFATI YENƏ DƏ ARTDI Kriptovalyutaların bazar dəyəri 2,7 trilyon dolları keçib Yeni ildə BAKURİANİ TURU Naxçıvanda sahibkarlara verilən kreditin məbləği AÇIQLANIB Azərbaycanda dövlət əmlakının icarəyə verilməsindən gəlirlər artıb Naxçıvana kapital qoyuluşunun həcmi açıqlanıb-MƏBLƏĞ İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə dəmir yolu infrastrukturu yenidən qurulur Naxçıvanın iqtisadiyyatı artıb-MƏBLƏĞ Azərbaycanın icmal büdcəsində 3,5 mlrd. manatlıq profisit yaranıb Bitum məhsullarının dövlət standartları təsdiq edilib Bank Respublika işçi axtarır Dövlət Neft Fondundan dövlət büdcəsinə nə qədər vəsait transfer edilib – MƏBLƏĞ Bank Respublikanın xalis faiz mənfəəti 39,1 milyon manata çatmışdır Bu gün Dövlət Sığorta Şirkəti 100 yaşını qeyd edir Dövlət büdcəsinin gəlirləri AÇIQLANIB Nurgun Holding işçi axtarır Büdcənin sosialyönümlü xərcləri artıb Müdafiə Nazirliyi tender elan edir Vüsal Məmmədov: Fond bazarı üzərindən artıq kriptovalyutalara investisiya etmək mümkündür Azərbaycan nefti rekord həddə bahalaşdı ABB-də kiçik sahibkarlar üçün Payız kampaniyası başlandı Azərbaycanın oyun şirkəti Nvidia ilə tərəfdaşlıq müqaviləsi imzalayıb Koronavirusla bağlı SON STATİSTİKA Burada peyvənd olunmayanlara maaş verilməyəcək Əziz Axundov: Şuşa, Xocavənd və Cəbrayılda 2G, 3G və 4G texnologiyalı baza stansiyaları quraşdırılıb – MÜSAHİBƏ “Azərpoçt” MMC yeni layihə həyata keçirir Azərbaycan iki İran vətəndaşını ölkəsinə qaytardı – Rəsmi Çoxuşaqlı ailələr üçün ictimai nəqliyat pulsuz olacaq ÜST-dən yoluxmanın artması ilə bağlı HESABAT Mincivan qəsəbəsinin və 20 kəndin azad edilməsindən bir il ötür – SİYAHI STP və Ələt Azad İqtisadi Zonası arasında Memorandum imzalanıb “YouTube”da yeni funksiya: Məhsulları birbaşa videodan əldə etmək mümkün olacaq Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanının maketinin görüntüləri paylaşılıb Britaniyada mobil telefonlardan dəmir pullar hazırlanacaq Xaçmaza investisiya səyahəti həyata keçirilib Yenidən ticarət edilən Evergrande səhmləri kəskin ucuzlaşdı Neft ucuzlaşıb Mərkəzi Bank rəsmi valyuta məzənnələrini AÇIQLAYIB Bitkoin bütün zamanların ən yüksək səviyyəsində-SON QİYMƏT Nazir müavini: Əsas hədəfimiz işğaldan azad olunmuş ərazilərə investorların cəlbini təşkil etməkdir Yeni nəsil Range Rover modelinin debüt tarixi açıqlanıb Yoluxanların sayı yenə artdı – STATİSTİKA “BakuBus”ın rəhbəri yenidən dəyişib Unibank biznes üçün onlayn məhsulları komissiyasız etdi BNA tendedrt elan edir Daşınmaz əmlak qiymətlərinin şişirdilməsinə görə dünya şəhərlərinin reytinqi – TOP-25 “P&G” xammal və yük xərclərinə görə məhsulların qiymətlərini artıracaq Azərbaycanda dəmir yolu ilə yük və sərnişin daşımaları artıb “Nar” ən böyük Azərbaycandilli səsli kitabxanaya dəstəyini davam etdirir DİN-də yüksək vəzifəyə TƏYİNAT Qarabağın rəqəmsal su ehtiyatları xəritəsi hazırlanır ASA rəhbərliyi Moskvada keçirilən beynəlxalq sığorta konfransında iştirak edib Son bir ilə yaxın müddətdə “Azercell könüllüləri” minlərlə ailəni sevindirib Hülya Gedik: Azərbaycan bazarına 5 milyon dollar investisiya qoymuşuq Daha bir marşrut xətti “BaklKarta” keçdi Nazir müavini Qarabağdakı “ağıllı şəhər”in konsepsiyasından danışdı İşğaldan azad edilən ərazilər 2022-ci ilədək elektrik enerjisi ilə tam təmin oluna bilər “Facebook” adını dəyişəcək Nazir müavini: “Pensiya, minimum əməkhaqqı, müavinət və təqaüdlər gələn il 20-40% artırılacaq” Taxıl sahələri üçün əkin subsidiyaları aqrar sığorta şərti ilə veriləcək GEDİK HOLDİNG AZƏRBAYCANDA İqtisadiyyat Nazirinin müavinindən işğaldan azad olunan ərazilərin bərpası ilə bağlı Açıqlama Azərbaycan neftinin qiyməti dəyişib Nazir müavini işğaldan azad olunan ərazilərin külək və günəş enerji potensialının həcmini açıqlayıb Nazir müavini: İlin sonunadək işğaldan azad edilən bütün ərazilərin elektrik enerjisi ilə təmin edilməsi əsas hədəflərdən biridir Əsas planımız mikro və aqro-sahibkarlar seqmentində kredit portfelini artırmaqdır Avtomobillər “Eternals” filminin personajları kimi “geyindirildi” – FOTO Koronavirusla bağlı SON STATİSTİKA İllik cəmi 14.44% ilə nağd pul krediti Rabitəbankda mümkündür Rusiyada “Maşa və Ayı” cizgi filminin personajlarından ibarət xatirə pulları buraxılır – VİDEO Koronavirusu ağır keçirənlərin də həyatını xilas etmək mümkün olacaq Çin 500 tonluq raket mühərrikini sınaqdan keçirib Zəngilanın işğaldan azad edilməsindən bir il ötür – SİYAHI Müdafiə naziri yeni yaradılan komando hərbi hissəsində olub Zəngilanda radio və televiziya yayımı bərpa olundu Mərkəzi Bank rəsmi valyuta məzənnələrini AÇIQLAYIB Pegasusdan 6 Airbus A321neo sifarişi Avropa Birliyi maliyyə qaydalarını dəyişməyə hazırlaşır Dünyanın ən çox qazanan liderləri kimlərdir? Çin kömür qiymətlərinə müdaxilə etməyi düşünür Pərviz Şahbazov 2-ci “Kəmər və Yol Energetika Nazirləri Konfransı”nda çıxış edib Kamil Əliyevin 100 illik yubileyi “Azərxalça” da qeyd olunub Dolların sabaha olan rəsmi məzənnəsi AÇIQLANIB Yelo Bank “Qan ver, həyat bəxş et” aksiyasını keçirdi “Bank of Baku”-nun kapitalı 18.8% artıb -HESABAT Azərbaycanda sutkalıq yoluxma sayı iki mini ötdü – FOTO Maliyyə Nazirliyinin istiqrazlarının yerləşdirilməsi üzrə hərrac keçirilib “Şahdəniz” yatağından hasil edilən qazın ixrac həcmi 1,4 dəfə artıb Azərbaycan bankları bu gün nə qədər dolar alıb ?-MƏBLƏĞ AccessBank tender elan edir Fitch Ratings PAŞA Yatırım Bankası-nın reytinqini təstiqləyib-HESABAT İlham Əliyev Türk Şurasına üzv dövlətlərlə vacib memorandumu TƏSDİQLƏDİ MEDİA Agentliyinin Müşahidə Şurasının üzvlərinin sayı azaldılır – FƏRMAN Azərbaycanın xaricdə ən çox tələb olunan ərzaq məhsulları hansılardır? – SİYAHI Rusiyadan Avropaya “Şimal Axını 2 yoxdursa, əlavə qaz da yoxdur” tələbi Rusiyadan Google-a irihəcmli CƏRİMƏ Bitcoin yenidən BAHALAŞDI Nazir iki rayona yeni rəis təyin etdi Azərbaycanda reklam bazarının vəziyyəti müzakirə edilib  “Kristal Abşeron” işçi axtarır Yemeksepeti-nin sahibi Getir-in rəqibinə sərmayə qoyub Sabahın hava proqnozu İndoneziya Mərkəzi Bankı faiz qərarını açıqlayıb Bu ilin 8 ayında 36 mindən çox nikah, 11 mindən çox boşanma qeydə alınıb Metroda gedişhaqqı artırılacaq? – RƏSMİ AÇIQLAMA Bu il Azərbaycanda 51 üçəm, 4 dördəm doğulub Azərbaycan əhalisinin nominal gəlirləri 2% artıb Dövlət büdcəsində 160 mln. manatlıq profisit yaranıb Azərbaycan əhalisinin sayı AÇIQLANDI Azergold tender elan edir Azərbaycanda reklam televiziyası yaradılır Reklamçıların vahid birliyi yaradılır-AÇIQLAMA Rusiya NATO ilə əməkdaşlığı dayandırır İqtisadiyyat Nazirliyinin qurumu İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinə göstəriş verib Azərbaycanda sığorta xidmətləri ilə bağlı mobil tətbiqlər hazırlanacaq Azərbaycanın sığorta bazarı 13% böyüyüb Kapital Bank işçi axtarır Koronavirusla bağlı SON STATİSTİKA “Rebuild Karabakh”sərgisində iştirak edəcək şirkətlərin sayı açıqlanıb Rusiyada təqaüdlü təhsil üçün müraciətlərin qəbuluna az qaldı Azərbaycanda məktəblər bağlanır? – Təhsil Nazirliyindən AÇIQLAMA Jeep Wagoneer qeyri-rəsmi satışa çıxarıldı – FOTO İcbari tibbi sığorta üzrə özəl xəstəxanalara məhdudiyyətlər aradan qaldırılır “Qarabağın Bərpa, Yenidənqurma və İnkişafı” sərgisinin keçirilmə vaxtı açıqlanıb Bravo Supermarketlər şəbəkəsinin daxil olduğu “Azərbaycan Supermarket” MMC-nin istiqrazları Bakı Fond Birjasında listinqə daxil olub Xarici İşlər Nazirliyi tender elan edir “Kəlbəcər” tankerinin xarici sularda istismarına qərar verilib “VKontakte”nin işində qüsurlar yaranıb NEQSOL Holding, Ukraynanın ən böyük sement istehsalçısının paylarını almaq niyyətini şərh edib Mitsubishi Outlander PHEV modelinin debüt tarixi bəlli olub Balın tərkibini və keyfiyyətini necə müəyyənləşdirmək olar? Daha bir məktəb distant tədrisə keçib Bakıda koronavirusa ən çox yoluxma bu rayonadır Ölkə üzrə koronavirusa yoluxma statistikası açıqlandı “Apple” üçüncü nəsil simsiz qulaqlıqlarını təqdim edib Təhsil müəssisələrində tədrisin kredit sistemi ilə təşkili hansı faydalar verəcək? Dünyanın ən çirkli havası olan şəhərləri açıqlandı Türkiyədə 5,8 bal gücündə zəlzələ olub Qarabağın turizm potensialı qiymətləndiriləcək Spotify yüzlərlə adamı işə götürəcək Azərbaycanda daha iki universitetdə tələbələr koronavirusa yoluxub, 14 qrup bağlanıb Azərbaycan nefti ucuzlaşıb-SON QİYMƏT Milyonlarla dollar gəlir qazandılar Expressbank III rübü 8.13 milyon xalis mənfəətlə başa vurub Goldman qaz qiymət proqnozunu artırır Neft UCUZLAŞIB Bu sahədə dünya birincisi olacağıq – Ərdoğan Mərkəzi Bank rəsmi valyuta məzənnələrini AÇIQLAYIB Apple 2 yeni məhsul təqdim edib-QİYMƏT “Qazprom” un Türkiyəyə qaz ixracı 125% artıb Zelenski Mərkəzi Bankın rəhbərini dəyişməyi planlaşdırır Kapital Bank-ın aktivləri 14.7% artıb -HESABAT Dolların sabaha olan rəsmi məzənnəsi AÇIQLANIB “Mətanət A” məhsulları tədrisdə istifadə olunur Gürcüstanın Azərbaycana borcu açıqlanıb Məşhur aparıcı 2021-ci ilin avtomobilini seçib “Embafinans” QSC-nin istiqrazları Bakı Fond Birjasında listinqə daxil edilib Prezident Füzulidə hər evin neçə sot torpağı olacağını açıqlayıb Tələbələr koronavirusa yoluxdu: Universitetdə dərslər məsafədən tədrisə keçdi – RƏSMİ “Netwoking Azerbaijan” növbəti tədbirini keçirib Azərbaycan ötən həftə Voronej vilayətindən süd və kolbasa idxal edib Fransız lüks markalarının səhmləri kəskin UCUZLAŞDI Bank VTB (Azərbaycan) ASC TENDER ELAN EDİR Azad olunan ərazilərdə sosial infrastrukturun qurulmasına dair təkliflər təqdim edilib İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi əlavə 2,4 milyon manatlıq dərman alır Sabah leysan olacaq – PROQNOZ Bakcell Bakının mərkəzində yenilənmiş konsept mağazasını təqdim edib Daha 5 startapa şəhadətnamə verildi Nazirlik: “1 milyonadək işçinin maaşı və 130 minədək tələbənin təqaüdü artırılacaq” ASAN Xidmət tender elan edir Nağdsız ödənişlərdən hər hansı vergi tutulması ilə bağlı açıqlama -RƏSMİ Bakıda 20 nömrəli məktəb distant tədrisə keçib – RƏSMİ Rezidenturanın boş qalan yerlərinə qəbul elan edilib Tesla səhmləri 7 ay ərzində 50% bahalaşıb Azərbaycana gətirilən avtomobillərin sayı AÇIQLANDI – RƏSMİ Anar Əskərov: Marketinq tədbirləri TV izləməyən təbəqəyə təsir etmir Sosial təminat növləri üzrə ödəniş dörd faizə yaxın artıb Azərbaycanla Qətər arasında viza rejimi ləğv edilib Xalq Bankın ödəniş kartlarını Hesab.az-da PULSUZ əldə edin! Orxan Məmmədov: Müvafiq istiqamətlər üzrə 15 layihə maliyyələşdirilib Dövlət başçısının yeni sərəncamı ilə sosial ödənişlərin artımı kimləri əhatə edəcək? – Nazirlik açıqladı “Heç bir kredit götürmədən bu işləri görəcəyik” Bakı Limanının ümumi yük dövriyyəsi 21% artıb 275 ailə Hövsan Yaşayış Kompleksində güzəştli mənzilə sahib olub Yeni İli Şahdağ oteldə keçirmək istəyənlər üçün ƏLA ŞANS Kaspersky xəbərdarlıq edir: zərərli proqrama yönləndirən məktub ala bilərsiniz “SOCAR İstiqrazlarını bizim vasitəmizlə alan fiziki şəxslərin illik 5% qazanmasını təmin edirik” Deputat şəhid anasının “uşaq pulu” ilə bağlı təklifindən danışdı İlham Əliyev xalqa müraciət etdi PAŞA Bank “SIBOS 2021” Beynəlxalq Bankçılıq Forumunda iştirak edib Hökumət maaş, pensiya və müavinətlərin artırılması ilə bağlı təklifləri oktyabrın 21-dək təqdim edəcək Çin iqtisadiyyatı 9,8% böyüyüb Xarici bazarlarda müşahidə olunan inflyasiya Azərbaycana da təsir edir – ARAŞDIRMA İngiltərədə yüksək məvaciblə “Simpsonlar”ı izləyəcək şəxs axtarılır İcbari siğorta üzrə bilmək lazım olan doqquz VACİB MƏQAM Başqırdıstandan Azərbaycana quş əti və yumurtanın gətirilməsinə məhdudiyyət qoyulub Bu il Azərbaycanda qaydaları pozan sürücü və piyadaların sayı açıqlanıb Beynəxalq Bank işçi axtarır Neft kəskin bahalaşdı “İnvestorlar daha böyük bazar dalğalanmalarına hazır olmalıdır” Qızıl yenidən UCUZLAŞDI “Google”dan Azərbaycana bayram təbriki Bu gün Azərbaycanda Müstəqilliyin Bərpası Günüdür Xudafərin körpüsünün işğaldan azad edilməsindən 1 il keçdi Mərkəzi Bank rəsmi valyuta məzənnələrini AÇIQLAYIB Artımlar 1,8 milyon vətəndaşı əhatə edəcək Hökumət maaşların artırılması ilə bağlı işlərə başladı Novak: Avropadan əlavə qaza tələbat yoxdur Əməkhaqları, pensiyalar, sosial müavinətlər və təqaüdlər artırılır – Sərəncam Yeni tarif dəyişikliklərinin – İzahı Tarif Şurası işığın və qazın qiymətinə dəyişiklik etdi Onun ixtirası ilə görə bilməyən insanın görmə qabiliyyəti bərpa oluna bilər Azərbaycan Sənaye Bank-nın kredit portfeli 28,5% azalıb-HESABAT Ərdoğan Azərbaycanla yeni qaz müqaviləsindən danışdı “Bitcoin”in qiyməti 60 min dolları ötüb-REKOR BAHALAŞMA Xalq Bank III rübün yekunlarını elan etdi Günəş, qum və dəniz tətili – DUBAY TURU Havanın temperaturu kəskin enəcək – XƏBƏRDARLIQ Bank Respublika işçi axtarır Bakcell Bakının mərkəzində yenilənmiş konsept mağazasını təqdim edib Peşə təhsili kredit sistemi ilə təşkil olunacaq Deputat TƏBİB və nazirliyi tənqid etdi Son sutkada koronavirusa yoluxanların SAYI AÇIQLANDI Prezident: Azərbaycan İrandan Ermənistana və daha sonra Avropaya narkotrafik marşrutunu bağlayıb İlham Əliyev: Biz ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınması şərti ilə sərhədlərin delimitasiyasına dair Ermənistanla danışıqlara başlamağa hazırıq 18 Oktyabr – Müstəqilliyin Bərpası Günü iş günü sayılacaq Deputat İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin fəaliyyətini yoxlamağa çağırdı 3 sərhəd keçid məntəqəsi arasında avtomobil yolunun tikintisi davam edir “AzFinance” İnvestisiya Şirkəti sahibkarlara onlayn sertifikatlı təlim keçib PAŞA Bank rəsmisi: PAŞA Bank qızıla investisiya etməyib İlham Əliyev: Ağdam şəhərini Qafqazın Hirosiması adlandırırlar FAO Azərbaycanda kənd təsərrüfatı sahəsində 270-dən çox layihə reallaşdırıb Rövnəq Abdullayev TOTAL şirkətinin nümayəndələri ilə görüşüb Milli Məclisdə səhiyyə xərclərinin artırılması təklif olunub Pay torpaqlarına reyestr çıxarışının verilməsinə görə rüsum tutulmayacaq Ekonom Gürcüstan TURU Əmək qabiliyyətinin itirilməsi və ya ölüm hallarına görə təzminat alınması sığorta ilə mümkündür? – AÇIQLAMA Memarlar İttifaqının 85 illik yubileyinə həsr olunan poçt markası buraxılıb Mikayıl Cabbarov türk səfirlə Preferensial Ticarət Sazişinin genişləndirilməsini müzakirə edib Bank of Baku işçi axtarır Unibankda mikro kreditlərin 25%-i avtomatlaşdırılmış sistemlə ayrılır Bakının “Ukrayna dairəsi”ndə konflikt nöqtələrinin sayı 170-dən 23-ə enəcək Ötən ay daha çox hansı xəstəliklərə görə həkimə müraciət olunduğu açıqlanıb Yeni “Land Cruiser”lərin qiyməti “əl yandırır” Azərbaycan iqtisadiyyatı 5%-ə yaxın böyüyüb Naxçıvan Dövlət Ehtiyatları Agentliyi publik hüquqi şəxs yaradılıb Azərbaycanın qeyri-neft ÜDM-i 6,2% artıb Kaspersky-dən kiberbullinqlə bağlı AÇIQLAMA Azərbaycanın pərakəndə ticarət dövriyyəsi 2,8% artıb Milli Məclisin iclası başlayıb Türkiyə Azərbaycandan əlavə 11 mlrd. kubmetr qaz alacaq Azərbaycanda muzdlu işçilərin sayı artıb, ortaaylıq əməkhaqqı 725 manatı keçib Kapital Bank aztəminatlı ailələrə dəstəyini davam etdirir PAŞA Kapital investisiya şirkəti “Silk Vey Vest Aviaşirkəti”-nin 50 milyon dollarlıq istiqraz buraxılışını həyata keçirəcək Azərbaycanda ortaillik inflyasiya 5,2% təşkil edib Məktəblərdə dərsliklər çatışmır? – Nazir müavinindən AÇIQLAMA Benksinin doğrayıcı ilə kəsilmiş rəsmi rekord qiymətə satılıb “Facebook” rəhbərindən “WhatsApp”dakı yeniliklə bağlı paylaşım Buster doza vurduranların sağ qalmaq şansı dəfələrlə artacaq Azərbaycanda yeni peşə təhsili ixtisasları yaradıldı – QƏRAR “Savalan” ASC səhmdarlarının iclası keçiriləcək Bir il əvvəl bu gün azad edilən ərazilər – SİYAHI Qida məhsullarının reytinqi hazırlanıb Vətəndaşların DİQQƏTİNƏ: Bakının bəzi yerlərində su olmayacaq Koronavirusla bağlı SON STATİSTİKA Microsoft LinkedIn-in Çində fəaliyyətini dayandırır Bakı Dövlət Universiteti tender elan edir Kapital Bank işçi axtarır “OBA”marketdə 74 minlik mənimsəmə Bitkoin yenidən rekord həddə BAHALAŞDI Bayden borc limitini artıran qanun layihəsini imzalayıb Neft BAHALAŞIB Zelenskinin Britaniyaya səfər tarixi açıqlandı Müdafiə Nazirliyi daha bir açıqlama yaydı Mərkəzi Bank rəsmi valyuta məzənnələrini AÇIQLAYIB Avropada qazın qiyməti bahalaşdı Azərbaycandakı banklar dollar qəbulunu dayandırıb SOCAR neft hasilatını artırıb-HESABAT Dolların sabaha olan rəsmi məzənnəsi AÇIQLANIB Nazir: “Azərbaycan neftin hazırkı qiymətlərindən razıdır” Maliyyə Nazirliyinin istiqrazlarının yerləşdirilməsi üzrə hərrac keçiriləcək Yoluxanların sayı bu gün də artdı Dünya maşın bazarında SON VƏZİYYƏT Rövnəq Abdullayev Əlcəzairin səfiri ilə görüşüb Ermənilər Qarabağda olan mədəni abidələrin 95%-ni məhv ediblər – NAZİR Anar Əliyev Caspian Energy Clubun təşkil etdiyi “CEO Lunch”-da iştirak edib Daha bir marşrut avtobusunda önənişlər “BakıKart”la olacaq İnstagram yenidən çökdü Prezident 3,3 milyon manat ayırdı PAŞA Bank rəsmisi: Ümumilkdə 38-ə yaxın fərqli xarici partnyorla geniş əməkdaşlıq edirik Ölkədə əks-göstəriş sertifikatı alanların sayı məlum olub “Hyundai” avtomobilləri üçün çip istehsalına başlayacaq Daimler yeni Mercedes-Maybach konseptini hazırlayır OPEC + nazirləri 2021-ci ilin dekabrında üz-üzə görüşlərini bərpa edə bilərlər Bakı Metropoliteni tender elan edir Sabaha olan HAVA PROQNOZU Azərbaycan və Lukoyl alternativ enerji sahəsindəki layihələri müzakirə edir İndiyədək neçə yeniyetmə vaksinasiya olunub? – RƏSMİ Azərbaycana neçə ölkədən quşçuluq məhsulu gətirilmir? – RƏSMİ

Vüsal Qasımlı: Azərbaycanda maliyyə texnologiyalarının – finteklərin tətbiqi imkanları genişdir

Vüsal Qasımlı: Azərbaycanda maliyyə texnologiyalarının – finteklərin tətbiqi imkanları genişdir

Azərbaycan Respublikası İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin icraçı direktoru, iqtisad elmləri doktoru Vüsal Qasımlı dünyada maliyyə texnologiyaları üzrə əsas trendlər və finteklərin ölkəmizdə tətbiqinin genişləndirilməsi mövzusunda suallara cavab verib.

  • Dünya üzrə maliyyə texnologiyaları sahəsində cari vəziyyəti necə qiymətləndirirmək olar?

İnkişafı dəqiqliyə, rasionallığa və çevikliyə dayanan maliyyə sektoru süni intellektin, insan resurslarının məhsuldarlığını artıran və xətaları azaldan yeni texnologiyaların tətbiqini daha çox tələb edir. Bu gün fintek sahəsində sürətli inkişaf müşahidə olunur. Əsasən ABŞ, Avropa ölkələrindən B.Britaniya, Almaniya və İsveç, Asiya ölkələrindən Çin, Yaponiya, Cənubi Koreya və Hindistan, eyni zamanda, Braziliya və Avstraliya bu inkişafın stimulyatorları rolunu oynayırlar. Belə ki, fintek sahəsinin startapları adıçəkilən ölkərin yetirmələridir. Bu sahədə “tək buynuzlu at” adlandırılan dəyəri 1 milyard dollardan artıq olan startapların sayı ən son statistik məlumatlara əsasən 67-ə çatıb. Ümumi dəyərləri 244.6 milyard dollar olan bu şirkətlərin 57%- i ABŞ-da yerləşir. Ən böyük maliyyə dəyəri olan startap isə Çinin 39.4 milyard dəyərində olan Lu.com şirkətidir. İkinci pillədə ABŞ-da yerləşən Stripe (35.3 milyard dollar) şirkəti yer alıb. 3-cü pilləni isə hər biri 10 milyard dollar dəyərində olan  ABŞ-ın “Ripple” və Braziliyanın “NuBank” şirkətləri tutur. Onu da xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, bu inkişaf durmadan davam edir. Belə ki, ötən ilin son rübündə 8, bu ilin ilk aylarında isə 3 yeni startap yaranıb. Maliyyələşmə həcmindən aslı olmayaraq startap sayına görə ilk pillədə olan sektor isə kiçik və orta sahibkarlıqdır. Təkcə ABŞ-da bu sektor üzrə 140 startap fəaliyyət göstərir.

Digər diqqət yetirilməli olan məqam maliyyə sektorunun böyük şirkətlərinin bu startaplara investisiya maraqlarının yüksək olmasıdır. Fintek startaplarına yatırdığı investiya dəyərinə görə ilk pillədə “Goldman Sachs” şirkəti durur. 13 fərqli ixtisaslaşması olan 49 startap adıçəkilən şirkət tərəfindən alınıb. 10 fərqli ixtisaslaşması olan 34 startap “Citi” şirkəti, 22 startap isə “JP Morgan” şirkəti tərəfindən maliyyələşdirilib. Lakin 2019-cu ildə ümumi olaraq bu sahəyə yatırılan investisiya həcmi son 5 ilin göstəriciləri ilə müqayisədə azalıb. Bu azalmaya yeni yaranmış (toxum və başlama səviyyəsində olan) startaplara yatırılan investisiyaların 2015-ci ildən bu günə kimi azalma tendensiyası nümayiş etdirməsi təsir edib. Belə ki, toxum və başlanğıc səviyyəsində olan startaplara yatırılan investisiya həcmi 2015-ci ildə 67% təşkil etdiyi halda, 2019-cu ildə bu göstərici 59%-a qədər azalıb. Bunun əsas səbəbi isə sektorun doyma həddinə çatmaqda olmasıdır. Sürətlə inkişaf edən texnoloji yeniliklər və təkliflər bazarda eyni həcmdə tələblə uzlaşmış və eyni sürətlə absorbsiya oluna bilmir. Bu mülahizəyə digər misal olaraq inkişaf etmiş ölkələrdə investisiya həcmlərinin artımının dayanması və hələ ki sabit qalması, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə isə artımın davam etməsini göstərmək olar.

  • Bu sahədə qlobal trendlərə nələri misal göstərmək olar?         

Ümumən maliyyə texnologiyaları sürətli şəkildə və geniş spektrdə tətbiq olunur. Əsas sahələrə ödəniş sistemləri, pul köçürmələri, şəxsi maliyyə idarəetməsi, audit və risk menecmenti, maliyyə bazarları və investisiya, eyni zamanda, daşınmaz əmlak və sığorta sahəsini göstərmək olar.

2019-cu ildə investisiyaların cəlbinə görə ilk pillədə sığorta sahəsinin fintekləri (insurtech) yer alır. Belə ki, sadəcə son rübdə bu sahəyə 1.8, bütün il ərzində isə 6.8 milyard dollar vəsait cəlb olunub. Əmlakın sığortası, tibbi sığorta, biznes sığortası sahəsində ixtisaslaşan 1 milyard dollardan çox dəyəri olan finteklər, eyni zamanda, həyat sığortası və kiçik bizneslərin sığortasını həyata keçirən digər şirkətlər müvafiq istiqamətlərdə riskləri qiymətləndirir, anderraytinq əməliyyatlarını həyata keçirir və maraqlı tərəflərin vahid platforma üzərində əlaqələndirilməsini təmin etməklə sığorta prosedurlarını daha səmərəli edir. Bu sahənin investisiya həcminə görə liderlik etməsinə gəldikdə isə, risk faktorunun olduğu müddətcə sığortaya ehtiyacın olmağa davam etməsi məhz bu sahənin trend olaraq qalması və digər sahələrlə müqayisədə daha çox investisiya cəlb etməsi halını izah edə bilər.

Digər fintek tətbiqi sahəsi olan ödəniş sistemləri və pul köçürmələri blokçeyn texnologiyalarının tətbiqi ilə daha sürətli və şəffaf şəkildə həyata keçirilir. Xüsusən “Etherium” platformasından istifadə edən böyük şirkətlər bu texnologiyanın tətbiqi ilə prosedurları sürətləndirir, əmək resurslarından istifadəni və xərcləri azaldır, eyni zamanda, yeni bazarlara girişi təmin edirlər. Belə ki, yeni texnoloji həllərin tətbiqi çox xərc tələb edən proseduralardan hesab olunan klirens (rəsmiləşdirmə) əməliyyatlarını daha səmərəli formada həyata keçirməyə imkan yaradır. Eyni zamanda, əmək resurlarının böyük və nüfuzlu şirkətlərdə baha olduğunu nəzərə alaraq, kiçik və az gəlirli bazarlardakı əməliyyatlara onların cəlb olunması məqsədəmüvafiq hesab olunmurdu. Lakin Fintekin tətbiqi artıq bu bazarlarda əməliyyatların avtomatlaşdırılmış şəkildə həyata keçirilməsini mümkün edir. Bu da şirkətin fəaliyyət spektrini və gəlirlərini artırır.

Bank sektorunda süni intellektin tətbiqi də qlobal trendlərdəndir. Risk menecmentini və anderraytinq əməliyyatlarını həyata keçirən analitik botlar, müştəri xidməti və kiçik həcmli kredit əməliyyatlarını həyata keçirən çatbotlar prosedurların daha çevik və şəffaf həyata keçirilməsinə səbəb olaraq müştəri məmnunluğunu artırır, riskləri daha obyektiv və dəqiq qiymətləndirməklə bankın fəaliyyətini genişləndirir, yeni bazarlara girişi təmin edir, insanları əvəz etməklə isə işçi qüvvəsinə ayrılan xərcləri azaldır. Bütün hallarda bankın səmərəliliyini və gəlirliliyini artırmağa xidmət edir.

Ənənəvi banklarla paralel rəqəmsal bankçılıqelektron kredit platformaları da geniş şəkildə tətbiq olunmağa başlayır, xüsusən Asiya bazarında və Latın Amerikasında onların sayı sürətlə artmaqdadır. Ötən il Sinqapurda 26-dan çox şirkət rəqəmsal bankçılıq lisenziyası üçün müraciət edib. Bu müraciətlər arasında “ANT Financial”, “Razer” və “Xiaomi” kimi texnoloji  şirkətlər də var. Bu platformalar bankların fəaliyyətindən kənarda qalan mikro və KOS subyektlərinin maliyyə əlçatanlılığının artırılmasına xidmət edir. ABŞ bazarında da alternativ kreditorların yaranması bank-kredit sahəsində rəqabəti artırmağa, xidmətin isə buna uyğun olaraq daha keyfiyyətli səviyyəyə yüksəlməsinə gətirib çıxarır.

KOS subyektlərinin maliyyə və mühasibat əməliyyatlarını idarə edən texnoloji həllər də geniş tətbiq olunmağa başlayıb. Dünya bazarında şirkətin xərclərini strateji əhəmiyyətinə və şirkətin prioritetlərinə uyğun olaraq optimallaşdıran, dövriyyəsini sürətləndirən, şirkətin cari vəziyyətini qiymətləndirən, müştəri ilə əlaqələri təmin edən, ödəniş və pul köçürmələrini sürətləndirən, hətta investisiya cəlbinə ixtisaslaşmış xüsusi proqram təminatları istifadə olunur.

Real sektorda həm B2C (şirkət və müştərilər arasında əlaqələr), həm də B2B (şirkətin başqa şirkətlərlə əlaqələri) sahəsində ixtisaslaşmış texnoloji həllər tətbiq olunur. B2C əməliyyatlarından müştəri xidmətləri demək olar ki, bütünlükdə yeni texnoloji yeniliklərlə əhatə olunaraq çatbotlar vasitəsilə yerinə yetirilir. B2B əməliyyatları arasında idxal-ixrac prosedurları zamanı sənəd dövriyyəsi, vergi ödənişlərinin hesablanması və elektron formada ödənilməsi, beynəlxalq səviyyədə maliyyə tranzaksiyaların həyata keçirilməsi kimi prosedurlar süni intellekt və blokçeyn texnologiyalarının tətbiqi ilə avtomatlaşdırılıb.

Maliyyə bazarları finteklərinin qlobal trendlərinə misal olaraq mikro investisiya platformalarını, investisiya portfellərini idarə edən robo-advisorları (robot-məsləhətçilər), elektron brokerləri göstərmək olar. Süni intellektə əsaslanan mikro-investisiya platformaları və robo-advisorlar əsasən ABŞ bazarında tətbiq olunurlar. Robo-advisorlar ödənişlərin, kreditlərin və aktivlərin idarə olunmasını, investisiya istiqamətlərinin təyin olunmasını müştərinin risk tolerantlığı, gələcək planları və gəlir gözləntilərinə uyğun olaraq həyata keçirir. Günümüzün ən məşhur robot məsləhətçilərinə “Betterment” (2008-ci ildə yaranmış ilk robo-advisor) və “Wealthfront”-u nümunə olaraq göstərmək olar. Süni intellektlə işləyən, ABŞ və B. Britaniyada tətbiq olunan broker isə “Robinhood” adlanır.

Son zamanlar investisiya siyasətinin və seçimlərinin əsas meyarı qlobal trendə çevrilmiş ətraf-mühit və sosial rifaha əsaslanan idarəetmədir (ESG). Böyük şirkətlər öz investisiya portfellərinin idarə olunmasında mütləq şəkildə ESG prinsipinə əsaslanırlar. Bu meyar daha çox mənəvi xarakter daşısa da müasir dövrdə investorlar üçün hətta gəlirlilikdən daha öndə durur. Təsadüfi deyil ki, 6.9 trilyon dollar dəyərində aktivləri idarə edən böyük investisiya şirkəti “Black Rock”-un CEO-su Larry Fink ESG investisiyalara verdiyi önəmi “iqlim riski investisiya riskidir” ifadələri ilə ictimaiyyətə açıqlayıb. Bu istiqamətdə də fintek öz qatqısını verib. Belə ki, ötən il karbon emissiyasını analiz edən “Carbon Delta”, ESG məlumatlarını analiz edən “SynTao Green Finance” kimi texnoloji startapları yaradılıb.

Digər günü-gündən populyarlığı artan trend “Regtech” (tənzimləmə texnologiyası) və “Suptech”dir (idarəetmə texnologiyası). İlk olaraq ABŞ və Böyük Britaniyada tətbiq olunan bu texnologiya son illər digər ölkələrdə də tətbiq olunmağa başlayıb. Yalnız 2019-cu ildə bu sahəyə yatırılan investisiyaların həcminin iki dəfədən çox artdığını görə bilərik. Monitorinq və qiymətləndirmə, audit, hüquqi normalara uyğunluq, müvafiq planların icrasına və nəticələrə nəzarət və s. xidmətləri avtomatlaşdırılmış şəkildə həyata keçirən bu yeniliyin tətbiqinin 2020-ci ildə daha da artacağı proqnozlaşdırılır.

Bir zamanlar yüksək populyarlıq qazanan kriptovalyutalara gəldikdə isə, onlar öz aktuallığını itirsələr də, bazarda kriptovalyutalarla tranzaksiyaların aparılması davam edir, eyni zamanda, onlar hələ də investisiya mənbəyi olaraq qiymətləndirilirlər. Eyni zamanda, kriptovalyutalarla aparılan tranzaksiyaların vergi ödənişlərinin müəyyənləşdirilməsi, kripto investisiya portfellərinin idarə olunması kimi funksiyaları yerinə yetirən “Zenledger” və “TAXbit”, kriptovalyuta və ənənəvi maliyyə hesabları arasında körpü rolunu oynayan “VERADY” startapları da yaradılıb.

Ötən il daşınmaz əmlak bazarının finteklərinə yatırılan investisiyaların həcmi də öncəki illərlə müqayisədə artıb. Daşınmaz əmlak sahəsində məlumat bazasının idarə olunması, bazar araşdırmalarının aparılması kimi funksiyaları süni intellektə əsaslanaraq yerinə yetirən 60 milyon dollar dəyərində “Reonomy”, qiymətləndirmə və anderraytinq əməliyyatlarını həyata keçirən “Cherre”, mülkiyyəti avtomatik qiymətləndirən “Bowery” və digər bu kimi  startaplar investorların marağını cəlb edə bilib. Bu sahədə Marketplace (qarşı tərəfləri bir araya gətirən ticarət platforması) rolunu oynayan finteklər də fəaliyyət göstərir (“PeerStreet”,”Roofstock”, “Qualia”, “States title”, və s). Bu platformaların köməyi ilə daşınmaz əmlak bazarında maraqlı tərəflərin əlaqələndirilməsi daha asan və çevik, eyni zamanda, aparılan əməliyyatlar da daha sürətli və az riskli olur.

  • Müəyyən yanaşmalara görə fintekin inkişafının işsizliyin artmasına təkan verdiyi iddia olunur. Bu yanaşma nə dərəcədə doğrudur?

Kommersiya fəaliyyəti ilə məşğul olan şirkətlərin əsas prioriteti xərclərin azaldılması və gəlirlərin artırılmasıdır. Bu prinsipin tətbiqi dayanıqlılıqla müşayiət olunduqda, deməli,  şirkət öz fəaliyyətini komfort zonada davam edir. Əlbəttə ki, daha az xərclə çox gəlir gətirən və stabil fəaliyyəti ilə dayanıqlılığı təmin edən süni intellektin tətbiqi insanlara ehtiyacı azaldır. Lakin realda süni intellektin tətbiqinin təsiri daha çox əmək resurslarının ixtisarı ilə deyil, yeni bazarların əhatə olunması və fəaliyyətin genişləndirilməsi ilə müşahidə olunur. Süni intellektin texniki əməliyyatları həyata keçirdiyi anda paralel olaraq insanlar daha spesifik, rasional deyil, emosional yanaşma tələb edən əməliyyatlara cəlb olunaraq texnologiya ilə tandem şəklində fəaliyyət göstərə və inkişafı daha da üst səviyyəyə apara bilərlər.

  • Azərbaycanda finteklərin cari vəziyyətini necə qiymətləndirmək olar?

Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyilə iqtisadiyyatın innovativ inkişafı, o cümlədən rəqəmsal həllərin geniş tətbiqi təmin edilmişdir. Azərbaycanda maliyyə texnologiyalarının tətbiqi ayrı-ayrı şirkətlərin, xüsusən bankların və sığorta şirkətlərinin təşəbbüsü ilə ildən-ilə daha çox artmaqdadır. Mobil və rəqəmsal bankçılıq demək olar ki, bütün banklar tərəfindən tətbiq olunur. Süni intellektə əsaslanan proqram təminatları, müştəri xidmətlərini həyata keçirən çatbotlar da bəzi banklar (PaşaBank, RabitəBank, VTB və s) və özəl şirkətlər (Technote,) tərəfindən müştərilərin istifadəsinə verilib. Bəzi şirkətlərin onlayn kredit təminatını həyata keçirən (Azercell-in Simbrella proqramının Simkredit xidməti), mobil operatorların balansı ilə kommunal ödənişlərin ödənilməsini təmin edən texnoloji həllərini də misal göstərmək olar. Bundan başqa, şəxsi maliyyə resurslarını idarə edən “Xərclərim” və “Bankoff.co”, kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərini bir araya gətirən “Botbox”, müxtəlif təyinatlı robotların hazırlanmasını həyata keçirən və tamamilə onlayn fəaliyyət göstərən “BNB Dynamics” kimi fintek startapları da yaradılıb.

    Finteklərin çoxunun süni intellektə əsaslanmasını nəzərə alaraq ölkəmizdə bu sahədə cari vəziyyəti “Oxford Insights”-ın “Süni intellekt idarəetməsinə hazırlıq indeksi”nə görə də qiymətləndirmək olar. 2019-cu il hesabatına görə Azərbaycan 64-cü pillədə yer alıb. Bu göstəriciyə əsasən ölkəmiz qonşu ölkələrdən İran (72-ci yer), Gürcüstan (76-cı yer), və Ermənistandan (81-ci yer) daha öndədir. İndeksə əsasən süni intellektin tətbiqinə görə lider ölkələr isə Sinqapur, Almaniya və Böyük Britaniyadır. İndeksin qiymətləndirmə meyarları idarəetmənin mövcud vəziyyəti (qanunların və strategiyanın mövcudluğu), süni intellektin tətbiqi üçün infrastrukturun səviyyəsi, müvafiq istiqamətdə təhsil və bacarıqlar, eyni zamanda, süni intellekt sahəsində dövlət xidmətlərinə əsaslanır.

 

  • Bu sahədə çağırış və perspektivləri nələrdir?

Ölkəmizin sürətli inkişafa meyilliliyinin yüksək olması yeni texnoloji dəyişikliklərin daha rahat mənimsənilməsi və geniş tətbiq olunmasını təmin edir. Bu da Azərbaycanın fintek sahəsinin inkişafı baxımından böyük potensiala sahib olduğunu düşünməyə imkan verir. Hazırda mövcud finteklərin dar spektrdə olması bu bazarda bir çox istiqamətdə finteklərin yaradılması perspektivinin mövcudluğunu göstərir. Misal olaraq sığorta və daşınmaz əmlak sahələrinin fintekləri yaradıla bilər. Eyni zamanda, qlobal trend olan “regtech” və “suptech” texnologiyalarının tətbiqi də nəzərdən keçirilə bilər.

Fintekin inkişafında bir neçə istiqamətdə çağırışların olduğunu da müşahidə etmək mümkündür. İlk növbədə rəqəmsallaşmaya keçidin tam təmin olunmamasını qeyd etmək lazımdır. Belə ki, nağd pulların istifadəsi ilə fintekin inkişafının tərs mütənasib olduğunu hesab etmək olar. Bu ilk növbədə insanların düşüncə tərzindən və vərdişlərindən irəli gəlir. İnfrastrukturun inkişafı da əlbəttə ki, az rol oynamır. Məhz bu baxımdan rəqəmsallaşmaya keçid sistem şəklində paralel olaraq tətbiq olunaraq domino effekti ilə fintek sahəsində yeni ideyaların yaranmasına, startapların sayının artmasına tələb yaradacaq, bu da öz növbəsində fintekin inkişafına təkan verəcək. İnnovativ ideyalara gəldikdə təklifin tələbi yaratma gücünün yüksək olmasını nəzərə alaraq startapların da təşəbbüskarlığı sahənin inkişafına gətirib çıxara bilər. Bu baxımdan texnoloji biliklərin artırılması, bu istiqamətdə güclü kadrların, xüsusilə, müəllimlərin hazırlanması çox önəmlidir.

 

  • Azərbaycanda fintekin daha da inkişafı üçün hansı tədbirlər görülür?

 

  Azərbaycanda son illər ərzində finteklərin inkişafının stimullaşdırılması məqsədi ilə bir sıra tədbirlər görülməkdədir. Fintekin inkişafına birbaşa təsiri olan əsas məsələ rəqəmsallaşmaya keçidin sürətləndirilməsi və nağdsız ödənişlərin həcminin artırılmasıdır. Bu istiqamətdə cənab Prezident tərəfindən təsdiqlənmiş “2018-2020-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında rəqəmsal ödənişlərin genişləndirilməsinə dair Dövlət Proqramı” həm hüquqi bazanın, həm də infrastrukturun yaxşılaşdırılması, eyni zamanda, ictimai məlumatlığın artırılması və təbliğat-təşviqat işlərinin aparılması tədbirlərini özündə ehtiva etməklə rəqəmsal ekosistemin yaxşılaşdırılması baxımından çox önəmli hesab olunur. Bütün aidiyyəti qurumların icraçı olaraq cəlb olunduğu bu proqram üzrə işlərin aparılması davam etməkdədir və ilin sonuna müvafiq sahədə pozitiv dəyişiklikləri proqnozlaşdırmağa imkan verir.

   Startapların inkişafını stimullaşdırmaq məqsədi ilə də müəyyən işlər görülüb. Belə ki,  onlara biznes planların hazırlanması və rəsmiləşdirmə əməliyyatlarının aparılmasında yardım edən, mentorluq, konsaltinq xidmətləri göstərən inkubator və akseleratorlar, eyni zamanda, ideya və layihələrin elektron bazası olan “EnterpriseAzerbaijan Portalı” yaradılmışdır.

  Stanford Universitetinin “Süni intellekt Hesabatı”na əsasən ictimai məlumatlılığın və maarifləndirmə tədbirlərinin artırılması, startapların motivasiyasının yüksəldilməsi, investorlar və layihə sahiblərinin görüşdürülməsi, layihələr barədə məlumatlılığın artırılması kimi kommunikasiya məsələləri  də süni intellektin tətbiqi və fintekin inkişafı istiqamətində  çox əhəmiyyətli hesab olunur. Bu məqsədlə Azərbaycanda hər il Fintek Sammiti və bu zəmindən olan müxtəlif konfranslar keçirilir. Bu tədbirlər real platforma rolunu oynayaraq qarşılıqlı maraqlı tərəflərin görüşdürülməsinə xidmət edir.

 

  • Bu il mayın 14-15-də Bakıda "FinTek Sammit 2020" – maliyyə və texnologiyalar sərgisi keçiriləcək. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

Bu ilki sammitin mövzusu “Bankçılıq və ödəniş ekosistemində yeni trendlər: innovativ həllər, maliyyə texnologiyaları və təhlükəsizlik” olacaq. Tədbir “Visa”nın tərəfdaşlığı, Azərbaycan Banklar Assosiasiyası, Azərbaycan Mərkəzi Bankı, Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi və İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin dəstəyi ilə keçirilir.

Sammit maliyyə texnologiyaları, rəqəmsallaşma, ödənişlər ekosistemi sahəsində yeni və qarşıdan gələn trendlər ilə bağlı fikir və təcrübə mübadiləsi üçün platforma məqsədi daşıyacaq. Bu platforma yeni maliyyə və bankçılıq məhsullarının, innovativ ödəmə həllərinin, rəqəmsal valyutaların, banklar və finteklərin əməkdaşlıq imkanlarının və belə yeni texnologiyaların geniş vüsət alması ilə paralel yarana biləcək təhlükəsizlik çağırışlarının müzakirəsinə imkan yaradan məkandır. Bura həm də bu cür yeni məhsul və xidmətlər üçün hüquqi bazanın yaradılması ilə bağlı ən yaxşı təcrübələrin nəzərdən keçirildiyi və bu proseslərin maliyyə dayanıqlılığı, maliyyə inklüzivliyinin möhkəmləndirilməsinə və müştəri məmnuniyyətinə göstərdiyi təsirin öyrənildiyi yerdir. Sammitdə dövlət-özəl dialoqu baş tutacaq.

  • Dünyada startapların maliyyələşdirmə mexanizmlərinin əsas trendləri barədə nə demək olar?

Qlobal şəbəkə və data platforması olan “CB İnsights” “big” data şirkəti, “Dünyanı dəyişən şirkətlər 2020” adlı hesabat dərc edib. Dünyanı dəyişmə potensialı olan 36 şirkətdən təkcə 23-ü ya Birləşmiş Ştatlarda qurulub və yaxud sonradan ora köçüb. Bu bir daha Birləşmiş Ştatların qlobal müstəvidə ən qabaqcıl innovasiya ekosisteminə malik olduğunun göstəricisidir. Bunun nəticəsidir ki, digər ölkələrdə təsis olunan innovativ layihələrin əksəriyyəti nəhəng bazar imkanlarından və şəbəkələşmə diapazonundan yararlanmaq üçün Birləşmiş Ştatlara üz tuturlar və əhatə dairələrini genişləndirmək üçün bu ölkənin ekosistemindən faydalanırlar. Bundan əlavə hesabatda digər ölkələrin sırasında Kanada, İsrail, İsveç, Sinqapur və Birləşmiş Krallıq yer alıb. Onu da nəzərinizə çatdırım ki, 200-dən artıq unikal investor qeyd etdiyim 36 şirkətə investisiya edib və hətta 20 investor layihələrin sırasından paralel olaraq bir neçəsinə yatırım edib. Buna görə də EnterpriseAzerbaijan.com, İnoland və başqa inkubator və akseleratorlarımız startaplarımızı qlobal bazarlara hazırlayırlar.

Dünyada startaplarda İKT-nin tətbiqi öndədir. Bəs İKT-nın məhz hansı sahələri üzrə fəaliyyət göstərən müəssisələr “Dünyanı dəyişən” adına layiq görülüb? Deməli, 12 kateqoriya üzrə bölünmüş siyahıda çoxluğu səhiyyə və tibb sektoruna töhfə verəcək kateqoriyalar təşkil edir. Gəlin bir neçəsinə nəzər salaq: Süni intellektə əsaslanan zülal proqnozlaşdırması, kimyəvi dərmanları əvəz edəcək elektro-impuls terapiya, mikrobiomların utilizasiyası, psixi və ruhi xəstəliklərin o cümlədən əqli və zehni çatışmazlıqların ziyansız və asudəlik yaratmayan vasitələrlə müalicəsi, həm insanlara, həm də səhiyyənin inkişafına faydalı olan genetik məlumatların etibarlı mübadiləsini təşkil edən DNT məlumat bazarları və s. Digər kateqoriyalara nəzər salsaq burada süni intellekt, kvant kriptoqrafiyası, karbon qazı emissiyalarının smart idarə olunması, yeni nəsil nüvə enerjisi texnologiyaları və işıq-sürətli mikroçiplər yer alır. Bunlardan daha çox maraq doğuran işıq-sürətli mikroçiplərin yaradılmasıdır. Düşünün, foton texnologiyasına əsaslanan misli görünməmiş əməliyyat gücünə malik prosessor. “Big Data”-nın hökm sürdüyü bir dövrdə yeni nəsil kompüterlər daha yuxarı sürət və daha yüksək əməliyyat gücü tələb edir. Siyahıda bu kateqoriyaya daxil olan və hazırda bu istiqamətdə fəaliyyət göstərən şirkətlər mikroçiplərdə elektrik-elektron transmissiyasının optik-foton transmissiyası ilə əvəzlənməsi üzərində çalışırlar. Bizim startaplarımız da dünya trendlərinə uyğun olaraq texnoloji və sosial yönümlü layihələrə daha çox üstünlük verməlidirlər.

Qlobal startap iqtisadiyyatı 2016-2018-ci illər arasında 2.8 trilyon dollar dəyər yaradıb. Bu göstərici əvvəlki dövrdən 20,6% daha çox artım və beş il əvvəlkindən isə iki dəfə çox artım deməkdir. 2018-ci ildə on illiyin ən yüksək göstəricisi – toplam olaraq 220 milyard ABŞ dolları dəyərində vençur kapital investisiyalar olunub. Ekosistemin mərkəzləşdiyi coğrafiyadan danışsaq, hər zaman ikinci Silikon Vadisinin harada olacağı aktual mövzu olub. Amma hazırki vəziyyət və inkişaf onu göstərir ki, ikinci Silikon Vadisi olmayacaq, əksinə, 2-dən qat-qat artıq, 30-a qədər Silikon Vadisi kimi ekosistemlərin formalaşacağı şübhə doğurmur. Bu hablar bütün planet üzrə ya regional olaraq mərkəzlər kimi, ya da sub-sektorlar olaraq spesifik sahələrdə yayılacaq. Doğrudur, yaxın gələcəkdə bu habların heç birinin Silikon Vadisi qədər böyük olacağı gözlənilmir, amma hər biri əhəmiyyətli şəkildə intensiv inkişaf edəcək. Azərbaycanın da xüsusən e-ticarət və sərhədlərarası data axınları üzrə ixtisaslaşması, hətta haba çevrilməsi potensialı var. Təsadüfi deyil ki, 4-cü Sənaye İnqilabı Mərkəzinin regional qurumu Azərbaycanda olacaq və UNESCAP-ın hesablamalarına görə Azərbaycan Avropadan Çinə qədər geniş bir coğrafiyada e-ticarətin lideridir.   

  • Azərbaycanda startap hərəkatına verilən dəstək barədə nə demək olar?

Bu sahə ölkə rəhbərinin daim diqqət mərkəzindədir. “Vergi Məcəlləsi”nə əsasən Azərbaycanda mikro və ya kiçik sahibkarlıq subyekti olan və hüquqi şəxs kimi fəaliyyət göstərən startaplar “Startap” şəhadətnaməsi aldığı tarixdən innovasiya fəaliyyətindən əldə etdikləri mənfəəti 3 il müddətinə vergidən azad olunur. Azərbaycanda 20-dən çox inkubasiya və akselerasiya mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Bunların sırasında həm dövlət həm də özəl sektor tərəfindən təsis olunan mərkəzlər yer alıb. Həmçinin dövlət-özəl əməkdaşlığı çərçivəsində fəaliyyət göstərən mərkəzlər var. İnkubasiya və akselerasiya mərkəzləri və onların seçilmiş rezidentləri əhəmiyyətli sayda beynəlxalq forum və sammitlərdə iştirak ediblər. Artıq bu ildən Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Məşğulluq Xidməti özünüməşğulluq proqramı çərçivəsində innovativ və ənənəvi olmayan layihələrə dəstəyin göstərilməsinə başlayır. Nəzərinizə çatdırım ki, gənc startapçıların daha çox uğur qazanması üçün, artıq EnterpriseAzerbaijan.com portalına daxil edilən və özünüməşğulluq proqramının tələblərinə uyğunluq təşkil edən startap layihələrinin bu proqram çərçivəsində reallaşdırılması məsələsinə baxılması üçün Dövlət Məşğulluq Xidmətilə əməkdaşlıq qurulub.

Azərbaycan startap ekosisteminə təkan vermək məqsədilə İnnoland Akselerasiya və İnkubasiya Mərkəzi tərəfindən ABŞ-ın Silikon Vadisində Azərbaycanın “Tech Diasporası” yaradılır. Burada əsas məqsəd Azərbaycanda startap ekosisteminin inkişafı, dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlı startap ekosistem iştirakçılarının, innovativ texnoloji sahədə fəaliyyət göstərən azərbaycanlıların ölkəmiz ilə əlaqələrinin daha da möhkəmləndirilməsi, onlar arasında əlaqələrin və birgə fəaliyyətin təmin olunmasıdır. Amerika Birləşmiş Ştatlarının "Silikon Vadisi"ndə Azərbaycan İnnovasiyalar Evinin açılış mərasimi keçirilib. Azərbaycan İnnovasiyalar Evi İnoland İnkubasiya və Akselerasiya Mərkəzi tərəfindən yaradılıb. Stanford Universitetində baş tutan tədbirdə Silikon Vadisi və yaxın ərazidə yaşayan, innovasiya və yüksək texnologiyalar sahəsində fəaliyyət göstərən 100-ə yaxın azərbaycanlı iştirak edib. İnnovasiyalar Evinin əsas fəaliyyəti Azərbaycan startaplarına dəstək verməkdən ibarətdir. ABŞ-da işini qurub, genişləndirmək istəyən startaplar "İnnovasiyalar Evi"ndən istifadə edə bilər. Hər bir yeni startap onun üçün nəzərdə tutulmuş üçaylıq akselerasiya proqramına qoşula biləcək. Onlar burada həmçinin müxtəlif "Demo day"-lərdə iştirak edəcək, investorlarla görüşəcəklər.

   Azərbaycanda ilk dəfə EnterpriseAzerbaijan.com yerli innovativ startap və məhsul sahiblərinə “kraudfandinq” imkanları təqdim edir. Həmin layihələrin investisiya və öncədən satış əldə etmək üçün qlobal müstəvidə bütün beynəlxalq investor və donorlara Amerika Birləşmiş Ştatlarının “kraudfandinq” (crowdfunding) platforması olan “Kickstarter” platformasına çıxışı təmin olunur. EnterpriseAzerbaijan.com portalı Nyukasl Universiteti ilə birlikdə “Creative Spark” layihəsi çərçivəsində Azərbaycanda sahibkarlığın tədrisinin inkişafı və startapların dəstəklənməsi məqsədilə fəaliyyətlər həyata keçirir.

KOBİA öz növbəsində startapların beynəlxalq miqyasa çıxması, bacarıqların artırılması və maarifləndirmə sahəsində fəaliyyətlər həyata keçirir. 

 

  • Dünyada KOB-ların maliyyələşdirilməsində finteklərin rolunu necə qiymətləndirirsiniz?

Məsələn, Latın Amerikasında finteklər banklar tərəfindən lazımınca xidmət göstərilməyən KOB-lara xidmət göstərməklə onlayn maliyyəyə əlçatarlığını təmin edirlər. Məsələn, “Credijusto finteki” Meksikada, “Konfio onlayn borc platforması” olaraq Latın Amerikasında, “AlphaCredit” Meksika və Kolumbiyada, “Cora” isə Braziliyada KOB-lara biznes kreditləri, kredit kartları, maliyyə sağlamlığının monitorinqi, pul köçürmək, hesab-fakturaları ödəmək və sığorta sahəsində xidmətlər göstərirlər. Cənab Prezident Azərbaycanda KOB-un maliyyələşdirilməsinin gücləndiriməsini vəzifə kimi qoymuşdur. Təkcə banklar deyil, qabaqcıl təcrübəyə əsasən finteklərin də bu sahəyə cəlb olunması məqsədəuyğun görünür. Müqayisə üçün deyək ki, “Credijusto” Meksikada 25 mindən çox müştəriyə 90 milyon dollardan artıq kredit vermişdir. Latın Amerikasında KOB maliyyələşdirilməsini həyata keçirən belə uğurlu finteklərə “Goldman Sachs”, “Kaszek Ventures”, “Ribbit Capital”, “Point72 Ventures”, “SoftBank”, “QED Investors”, “Vostok Emerging Finance” kimi nüfuzlu investorlar da sərmayə yatırır. KOB-un maliyyələşdirilməsinə fintekləri cəlb etməklə biz bir tərəfdən maliyyəyə çıxışı artımaqla yanaşı, digər tərəfədən kredit faizlərinin aşağı düşməsi, bütövlükdə kredit şərtlərinin “yumşalması”na nail ola bilərik. Çünki qabaqcıl texnologiyalardan istifadə etdiyinə görə finteklərin təqdim etdiyi resurslar daha ucuz və əlçatan olacaqdır. 

Azərbaycanda 200 milyard manatlıq əsas fondlar var, fondların fiziki və mənəvi aşınmasını nəzərə alaraq demək olar ki, illik ən azı əsas fondların 10 faizi həddində sərmayə yatırılmalıdır ki, əsas fondlar genişlənsin. Bəzən belə hallar da olur ki, əsas fondlara sərmayə yatırılır, amma istehsal gücündən qismən istifadə olunur, fond verimi azalır. Bu da investorların mənfəət normasını aşağı salır. Sərmayə qoyuluşu zamanı sahənin rəqabətqabiliyyəti mütləq nəzərə alınmalıdır.

Real sektorun kapitallaşması üçün sərmayə qoyuluşunu daha çox investorlar həyata keçirməlidirlər. Belə olduqda, investorlar riskin bir hissəsini üzərinə götürməklə, bankları və fintekləri də kredit verməyə daha maraqlı edə bilərlər. Banklar əsas fondlara kredit qoyuluşu ilə yanaşı, daha çox dövriyyə vəsaitlərinə sərmayə yatırmaqda maraqlı ola bilər.

SHARE THIS STORY

FacebookTelegramTwitter