Süni intellekt, 5G və bulud texnologiyaları İKT sektorunda yeni inkişaf mərhələsi yaradır
Fins.az - İnformasiya və kommunikasiya texnologiyaları (İKT) qlobal iqtisadiyyatın ən dinamik inkişaf edən sahələrindən biri kimi rəqəmsal transformasiyanın əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilib. Süni intellekt, 5G, bulud texnologiyaları, kibertəhlükəsizlik və böyük verilənlər istiqamətində artan investisiyalar həm dünya iqtisadiyyatında, həm də Azərbaycanda sektorun inkişafını sürətləndirir.
Müasir iqtisadiyyatda İKT yalnız ayrıca fəaliyyət sahəsi deyil, sənaye, maliyyə, səhiyyə, təhsil, logistika və kənd təsərrüfatı da daxil olmaqla bütün istiqamətlərdə rəqəmsallaşmanı təmin edən baza infrastrukturu hesab olunur. Rəqəmsal dövlət xidmətlərinin genişlənməsi, elektron hökumət həlləri və innovativ texnologiyaların tətbiqi ölkələrin iqtisadi rəqabət qabiliyyətini artıran əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Beynəlxalq Data Corporation (IDC) proqnozlarına görə, 2025-ci ildə qlobal İT xərclərinin həcmi 4,25 trilyon ABŞ dollarına çatacaq. Telekommunikasiya və biznes xidmətləri də daxil olmaqla ümumi İKT xərclərinin isə 7 trilyon ABŞ dollarına yaxınlaşacağı gözlənilir. Bu göstərici son 30 ilin ən yüksək artım templərindən biri hesab olunur.
Ekspertlər bildirirlər ki, artım əsasən süni intellekt infrastrukturu, bulud xidmətləri, məlumat emalı mərkəzləri (data center) və korporativ proqram təminatına yönələn investisiyaların artması ilə bağlıdır.
Proqnozlara əsasən, yarımkeçirici (çip) bazarının həcmi 2025-ci ildə 772 milyard ABŞ dollarına, 2026-cı ildə isə təxminən 1 trilyon ABŞ dollarına yüksələcək. Süni intellekt, yüksək məhsuldarlıqlı hesablama sistemləri və məlumat mərkəzləri bu bazarın əsas inkişaf istiqamətləri olacaq.
Rəqəmsal transformasiya layihələrinin genişlənməsi fonunda müəssisələrin kibertəhlükəsizlik, analitika, avtomatlaşdırma və süni intellekt həllərinə yatırımları da artmaqda davam edir.
Azərbaycanda da informasiya və kommunikasiya texnologiyaları iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri hesab olunur. Rəqəmsal dövlət xidmətlərinin genişləndirilməsi, internet infrastrukturunun inkişafı və elektron hökumət layihələri sektorun inkişafına mühüm töhfə verir.
ABŞ-ın Beynəlxalq Ticarət Administrasiyasının məlumatına görə, Azərbaycanda internetdən istifadə səviyyəsi 89% təşkil edir. Hazırda ölkədə 9,23 milyon internet istifadəçisi, 12,2 milyon mobil rabitə bağlantısı və 6,73 milyon sosial media istifadəçisi mövcuddur. Bununla yanaşı, Azərbaycan ilk dəfə BMT-nin Elektron Hökumətin İnkişaf İndeksi üzrə "Very High" ("Çox yüksək") kateqoriyasına yüksəlib.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2025-ci ildə İKT müəssisələrinin göstərdiyi xidmətlərin həcmi təxminən 4 milyard manata çatıb. Bu, əvvəlki illə müqayisədə 8,7% artım deməkdir.
2026-cı ilin ilk rübündə sektor üzrə göstərilən xidmətlərin dəyəri 931,7 milyon manat olub ki, bu da illik müqayisədə 9,2% artım təşkil edib.
Həmin dövrdə informasiya və rabitə sektoruna yönəldilən investisiyaların həcmi 164,5 milyon manata çatıb. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 2,1 dəfə artaraq sektora marağın əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldiyini göstərib.
Hazırda İKT sektorunda innovativ inkişafın əsas istiqamətlərini süni intellekt (AI), 5G şəbəkələri, bulud texnologiyaları (Cloud Computing), kibertəhlükəsizlik, əşyaların interneti (IoT) və böyük verilənlər (Big Data) təşkil edir. Bu texnologiyalar biznes proseslərinin avtomatlaşdırılması, məlumatların təhlükəsiz idarə olunması, qərar qəbuletmə mexanizmlərinin optimallaşdırılması və iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində rəqəmsallaşmanın genişlənməsinə imkan yaradır.
Azərbaycanda "myGov", "ASAN xidmət", "Digital Bridge", elektron sənəd dövriyyəsi sistemləri və "Digital Silk Way" təşəbbüsü ölkənin regional rəqəmsal texnologiyalar mərkəzinə çevrilməsi istiqamətində həyata keçirilən əsas layihələr sırasında yer alır.
Mövcud statistik göstəricilər göstərir ki, informasiya və kommunikasiya texnologiyaları həm qlobal, həm də milli iqtisadiyyat üçün strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Süni intellekt, bulud xidmətləri, 5G və kibertəhlükəsizlik sahələrində sürətlənən inkişaf rəqəmsal iqtisadiyyatın əsasını formalaşdırır.
Azərbaycanda internet infrastrukturunun genişlənməsi, elektron dövlət xidmətlərinin inkişafı, İKT xidmətlərinin həcminin artması və sektora yönəldilən investisiyaların yüksəlməsi bu sahənin dayanıqlı inkişaf etdiyini göstərir. Qarşıdakı illərdə innovasiya yönümlü investisiyalar, yüksək ixtisaslı insan kapitalı və beynəlxalq rəqəmsal layihələrin reallaşdırılması Azərbaycanın regionun aparıcı rəqəmsal texnologiya mərkəzlərindən birinə çevrilməsinə əlavə töhfə verə bilər.
