Qlobal telekommunikasiya bazarı 5G və süni intellekt hesabına böyüyür
Fins.az - Telekommunikasiya sektoru rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas dayaqlarından biri kimi inkişafını sürətlə davam etdirir. Dünyada internet istifadəçilərinin və 5G abunəçilərinin sayının artması, Azərbaycanda isə fiber-optik şəbəkələrin genişləndirilməsi və rəqəmsal xidmətlərə yatırımlar sektorun strateji əhəmiyyətini daha da artırır.
Telekommunikasiya sektoru qlobal rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas infrastruktur sahələrindən biri hesab olunur. Yüksək sürətli internet, mobil rabitə, fiber-optik şəbəkələr, peyk rabitəsi və məlumat mərkəzləri artıq iqtisadi inkişafın, dövlət idarəçiliyinin və biznes fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Süni intellekt (AI), bulud texnologiyaları, Əşyaların İnterneti (IoT) və 5G şəbəkələrinin inkişafı isə sektorun rolunu daha da gücləndirir.
Son illərdə telekommunikasiya operatorları yalnız rabitə xidməti göstərən şirkətlər kimi deyil, həm də rəqəmsal platformalar, bulud xidmətləri, kibertəhlükəsizlik və məlumat ötürülməsi üzrə kompleks həllər təqdim edən texnologiya şirkətləri kimi fəaliyyətlərini genişləndirirlər. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, qarşıdakı dövrdə 5G şəbəkələrinin daha geniş yayılması və 6G texnologiyalarının hazırlanması sektorun inkişafına əsas təsir göstərən amillər olacaq.
Qlobal telekommunikasiya bazarı yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur
Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının (ITU) "Facts and Figures 2025" hesabatına əsasən, 2025-ci ildə dünyada internet istifadəçilərinin sayı 6 milyarda çatıb ki, bu da dünya əhalisinin 74%-ni təşkil edir. Bununla belə, 2,2 milyard insan hələ də internetə çıxış imkanından məhrumdur.
Hesabatda qeyd olunur ki, 5G şəbəkələri artıq dünya əhalisinin 50%-dən çoxunu əhatə edir və mobil genişzolaqlı internet abunələrinin üçdə birindən çoxunu təşkil edir.
Ericsson Mobility Report 2025-in məlumatlarına görə, dünya üzrə 8,84 milyard mobil rabitə abunəsi və 8,02 milyard mobil genişzolaqlı (mobile broadband) abunə qeydə alınıb. Hazırda 2,94 milyard 5G abunəçisi mövcuddur və bu rəqəmin 2031-ci ildə 6,4 milyarda çatacağı proqnozlaşdırılır.
ITU-nun məlumatına əsasən, qlobal məlumat ötürülməsinin 99%-dən çoxu sualtı fiber-optik kabellər vasitəsilə həyata keçirilir. Eyni zamanda, məlumat mərkəzləri dünya üzrə elektrik enerjisi istehlakının təxminən 1,5%-ni təşkil edir ki, bu da telekommunikasiya infrastrukturunun sürətlə genişləndiyini göstərir.
Azərbaycanda telekommunikasiya infrastrukturu genişlənir
Azərbaycan son illərdə telekommunikasiya infrastrukturunun modernləşdirilməsi, fiber-optik şəbəkələrin genişləndirilməsi və rəqəmsal xidmətlərin inkişafı istiqamətində mühüm investisiyalar həyata keçirir.
Rəsmi statistikaya görə, ölkədə 9,23 milyon internet istifadəçisi mövcuddur. Mobil rabitə bağlantılarının sayı 12,2 milyona çatıb ki, bu da əhalinin təxminən 118%-nə bərabərdir. İnternetdən istifadə səviyyəsi isə 89% təşkil edir.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, 2025-ci ildə informasiya və rabitə sektorunda göstərilən xidmətlərin həcmi təxminən 4 milyard manata çatıb. Hesabat dövründə sektor üzrə artım tempi 8%-dən çox olub. Mobil rabitə xidmətlərindən əldə olunan gəlirlər isə 1,291 milyard manat təşkil edib ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 4,5% artım deməkdir.
Azərbaycanda həyata keçirilən "Online Azerbaijan" layihəsi çərçivəsində yaşayış məntəqələrinin böyük hissəsinin yüksəksürətli fiber-optik internet şəbəkəsi ilə əhatə olunması istiqamətində işlər davam etdirilir. Layihə genişzolaqlı internet xidmətlərinin keyfiyyətinin və əlçatanlığının artırılmasına xidmət edir.
Bununla yanaşı, Azərbaycan beynəlxalq telekommunikasiya tranziti istiqamətində də mövqeyini möhkəmləndirir. Avropa və Asiyanı birləşdirən fiber-optik magistrallar, regional məlumat mübadiləsi layihələri və yeni rəqəmsal dəhlizlər ölkənin regional telekommunikasiya qovşağına çevrilməsinə imkan yaradır.
Süni intellekt və 6G texnologiyaları sektorun gələcəyini müəyyənləşdirir
Telekommunikasiya sektoru hazırda tarixinin ən genişmiqyaslı texnoloji transformasiyasını yaşayır. Bu prosesdə əsas innovasiya istiqamətləri sırasında daha aşağı gecikmə və yüksək məlumat ötürmə sürəti təmin edən 5G Standalone (SA) şəbəkələri, şəbəkələrin avtomatik idarə olunması, nasazlıqların əvvəlcədən proqnozlaşdırılması və trafik optimallaşdırılması üçün istifadə edilən süni intellekt (AI), müxtəlif istehsalçıların avadanlıqlarının vahid şəbəkədə işləməsinə imkan verən Open RAN texnologiyası, yüksəksürətli internetin birbaşa istifadəçilərə çatdırılmasını təmin edən Fiber-to-the-Home (FTTH) həlli, ucqar ərazilərdə mobil bağlantını mümkün edən peyk rabitəsi (Satellite-to-Mobile), məlumatların istifadəçiyə daha yaxın nöqtələrdə emal edilməsini təmin edən Edge Computing, eləcə də ITU-nun IMT-2030 çərçivəsinə uyğun olaraq 2029–2030-cu illərdə kommersiya tətbiqinə başlanması gözlənilən 6G texnologiyaları yer alır.
Ekspertlər hesab edirlər ki, yaxın illərdə telekommunikasiya operatorları süni intellekt əsaslı şəbəkə idarəetməsi, özəl 5G şəbəkələri, bulud infrastrukturu və rəqəmsal xidmətlər hesabına yeni gəlir mənbələri formalaşdıracaqlar. Bu transformasiya telekommunikasiya sektorunu ənənəvi rabitə xidmətləri göstərən sahədən rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas platformalarından birinə çevirəcək.
Telekommunikasiya rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas dayaqlarından biri olaraq qalır
Mövcud statistika göstərir ki, telekommunikasiya sektoru rəqəmsal transformasiyanın əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri kimi inkişafını davam etdirir. Dünyada internet istifadəçilərinin sayının 6 milyarda, mobil rabitə abunələrinin isə 8,84 milyarda çatması bu sahənin strateji əhəmiyyətini daha da artırır.
Azərbaycanda internet istifadə səviyyəsinin 89%, mobil rabitə bağlantılarının isə 12,2 milyon olması ölkənin rəqəmsal inkişaf tempini əks etdirir. Fiber-optik şəbəkələrin genişləndirilməsi, 5G texnologiyalarının tətbiqi və süni intellekt əsaslı telekommunikasiya həllərinin inkişafı qarşıdakı illərdə həm qlobal, həm də yerli bazarda sektorun əsas inkişaf istiqamətlərini müəyyən edəcək.
