FinTech sahəsində yeni trendlər: süni intellekt, rəqəmsal cüzdanlar və Open Banking ön plandadır
Fins.az – Maliyyə texnologiyaları (FinTech) qlobal maliyyə sistemində ən sürətlə inkişaf edən sahələrdən birinə çevrilib. Süni intellekt, bulud texnologiyaları, açıq bankçılıq (Open Banking), ani ödəniş sistemləri, rəqəmsal cüzdanlar, blokçeyn və biometrik identifikasiya kimi həllər maliyyə xidmətlərinin təqdim edilmə modelini dəyişdirərək onları daha əlçatan, təhlükəsiz və səmərəli edir.
Ənənəvi bankçılıq xidmətləri tədricən rəqəmsal platformalarla əvəz olunur. İstifadəçilər hesab açılması, kredit rəsmiləşdirilməsi, investisiya, sığorta və beynəlxalq pul köçürmələri üçün mobil tətbiqlərdən daha geniş istifadə edirlər.
Qlobal rəqəmsal ödəniş bazarı genişlənir
Worldpay Global Payments Report 2025-in məlumatına görə, 2024-cü ildə dünya üzrə rəqəmsal ödənişlərin ümumi həcmi 18,7 trilyon ABŞ dollarına çatıb. Bu göstərici 2014-cü ildə qeydə alınmış 1,7 trilyon ABŞ dolları ilə müqayisədə təxminən 11 dəfə çoxdur. Hesabata əsasən, 2030-cu ilədək qlobal rəqəmsal ödənişlərin həcminin 33,5 trilyon ABŞ dollarını ötəcəyi proqnozlaşdırılır.
Hazırda qlobal FinTech bazarında rəqəmsal cüzdanlar (Digital Wallets), hesabdan-hesaba ani ödənişlər (Account-to-Account – A2A), Buy Now, Pay Later (BNPL), Açıq Bankçılıq (Open Banking), daxilə inteqrasiya olunmuş maliyyə xidmətləri (Embedded Finance) və süni intellekt əsaslı həllər əsas inkişaf istiqamətləri hesab edilir.
Beynəlxalq analitiklərin qiymətləndirməsinə görə, süni intellekt texnologiyaları artıq fırıldaqçılığın aşkarlanması, kredit riskinin qiymətləndirilməsi, fərdiləşdirilmiş maliyyə məhsullarının hazırlanması və müştəri xidmətlərinin avtomatlaşdırılmasında geniş tətbiq olunur.
Azərbaycanda FinTech sektoru genişlənir
Azərbaycanda da FinTech sektoru son illərdə sürətli inkişaf mərhələsinə daxil olub. Azərbaycan Mərkəzi Bankının 2024–2026-cı illər üzrə Maliyyə Sektorunun İnkişaf Strategiyası çərçivəsində ani ödənişlər, açıq bankçılıq, AZQR, elektron pul institutları və rəqəmsal identifikasiya layihələrinin genişləndirilməsi istiqamətində işlər davam etdirilir.
Mərkəzi Bankın məlumatına əsasən, 2025-ci ilin yekununda ölkədə 17 elektron pul institutu, 9 ödəniş institutu və 2 ödəniş operatoru fəaliyyət göstərib.
Həmin dövrdə ölkədaxili kart əməliyyatlarının 67,6%-i nağdsız formada həyata keçirilib. Nağdsız kart ödənişlərinin həcmi 26% artaraq 99,1 milyard manata yüksəlib.
Cari hesablardan həyata keçirilən köçürmələrin 94,4%-i əməliyyat sayına, 82,5%-i isə məbləğə görə rəqəmsal kanallar vasitəsilə icra olunub.
Ani Ödəniş Sistemi (AÖS/IPS) üzrə əməliyyatların sayı 2024-cü illə müqayisədə 12,5 dəfə, əməliyyatların dəyəri isə 90,1% artıb.
Statistikaya görə, mobil bankçılıq vasitəsilə həyata keçirilən köçürmələrin həcmi 14,3% artaraq 73 milyard manata, internet bankçılığı ilə icra olunan köçürmələrin həcmi isə 12,4% artaraq 308,9 milyard manata çatıb.
Bununla yanaşı, Azərbaycan Mərkəzi Bankı Open Banking, Distributed KYC, Regulatory Sandbox və virtual aktivlər üzrə yeni təşəbbüslərin inkişafını davam etdirir. Bu məqsədlə 2025-ci ildə ayrıca FinTech platforması istifadəyə verilib.
İnnovasiyalar maliyyə xidmətlərini transformasiya edir
FinTech sahəsində innovasiyalar artıq yalnız rəqəmsal ödənişlərlə məhdudlaşmır. Süni intellekt kredit riskinin qiymətləndirilməsi, fırıldaqçılığın real vaxt rejimində aşkarlanması, fərdi maliyyə məsləhətçiləri, chatbotlar və virtual bank xidmətlərində geniş tətbiq edilir.
Açıq Bankçılıq müxtəlif maliyyə institutları arasında API-lər vasitəsilə məlumat mübadiləsini təmin edərək istifadəçilərə bank xidmətlərini vahid platformadan idarə etmək imkanı yaradır.
Ani ödəniş sistemləri 24/7 rejimində saniyələr ərzində əməliyyatların həyata keçirilməsini təmin etməklə nağdsız iqtisadiyyatın inkişafını sürətləndirir.
Embedded Finance həlləri maliyyə xidmətlərinin elektron ticarət, logistika, taksi və digər rəqəmsal platformalara inteqrasiyasını genişləndirir.
Biometrik identifikasiya texnologiyaları üz tanıma, barmaq izi və rəqəmsal şəxsiyyət həlləri vasitəsilə hesab açılışı və ödəniş əməliyyatlarının təhlükəsizliyini artırır.
Eyni zamanda, bir çox ölkədə Mərkəzi Bank Rəqəmsal Valyutaları (CBDC) üzrə pilot layihələr həyata keçirilir və bu texnologiyanın gələcək ödəniş sistemlərində mühüm rol oynayacağı gözlənilir.
Mövcud göstəricilər qlobal miqyasda rəqəmsal ödənişlərin sürətlə artdığını və yeni maliyyə texnologiyalarının FinTech sektorunun strateji əhəmiyyətini daha da gücləndirdiyini göstərir. Azərbaycanda isə nağdsız hesablaşmaların 67,6%-ə yüksəlməsi, 99,1 milyard manatlıq nağdsız kart əməliyyatları, Ani Ödəniş Sisteminin genişlənməsi və Open Banking təşəbbüslərinin inkişafı rəqəmsal maliyyə ekosisteminin sürətlə formalaşdığını nümayiş etdirir. Yaxın illərdə süni intellekt, açıq bankçılıq, ani ödənişlər, biometrik identifikasiya və rəqəmsal maliyyə platformalarının həm qlobal, həm də Azərbaycan maliyyə bazarında əsas inkişaf istiqamətlərini müəyyən edəcəyi gözlənilir.
