Azərbaycanın yeni iqtisadi lokomotivi: İKT sektoru ölkənin gələcəyini necə dəyişəcək?
Neftdən rəqəmsal iqtisadiyyata: Azərbaycanın yeni inkişaf modeli
Uzun illər Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas dayağı enerji sektoru olub. Lakin qlobal iqtisadiyyatda baş verən dəyişikliklər göstərir ki, XXI əsrdə ölkələrin rəqabət qabiliyyətini artıq təkcə təbii resurslar deyil, texnologiya, məlumat və innovasiya müəyyən edir.
Məhz buna görə Azərbaycan son illərdə rəqəmsal transformasiyanı dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevirib. 2025–2028-ci illəri əhatə edən Süni İntellekt Strategiyası, 2026–2029-cu illər üzrə Rəqəmsal İqtisadiyyatın İnkişaf Strategiyası və 2026–2028-ci illər üçün Rəqəmsal İnkişafın Sürətləndirilməsi üzrə Fəaliyyət Planı ölkənin iqtisadi modelində yeni mərhələnin başladığını göstərir.
İKT artıq ayrıca sektor deyil
Bir neçə il əvvəl İKT yalnız telekommunikasiya və proqram təminatı ilə əlaqələndirilirdi.
Bu gün isə informasiya və kommunikasiya texnologiyaları bankçılıqdan kənd təsərrüfatına, logistika, səhiyyə, təhsil və sənayeyə qədər bütün iqtisadi sahələrin inkişafını müəyyən edən əsas platformaya çevrilib.
Əslində, gələcəyin iqtisadiyyatında qalib olan ölkələr ən çox neft və qaz hasil edənlər deyil, ən çox məlumat istehsal edən, emal edən və ondan dəyər yaradan ölkələr olacaq.
Süni intellekt yeni sənaye inqilabıdır
Dünyanın aparıcı şirkətləri artıq rəqabəti məhsul üzərində deyil, alqoritmlər üzərində aparırlar.
Banklar kredit riskini AI vasitəsilə hesablayır.
Sığorta şirkətləri dələduzluğu avtomatik aşkarlayır.
Logistika şirkətləri marşrutları süni intellektlə optimallaşdırır.
Pərakəndə satış şəbəkələri müştəri davranışını proqnozlaşdırır.
Bu texnologiyalar artıq gələcəyin deyil, bugünkü iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsidir.
Azərbaycanın da AI-ni dövlət inkişaf prioritetləri sırasına daxil etməsi ölkənin qlobal texnoloji transformasiyada iştirak etmək niyyətini göstərir.
Ən böyük investisiya insan kapitalına olacaq
İKT sektorunun inkişafında əsas resurs kompüterlər deyil.
Əsas resurs insan kapitalıdır.
Proqramçılar.
Data analitikləri.
Kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri.
AI mühəndisləri.
Cloud arxitektorları.
Dünyada bu peşələrə tələbat rekord həddə çatıb və Azərbaycan üçün də rəqabət üstünlüyü məhz yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanmasından keçəcək.
Yeni iqtisadiyyat yeni biznes modelini tələb edir
Rəqəmsallaşma yalnız texnologiya şirkətlərini dəyişmir.
Ənənəvi biznes də dəyişməlidir.
Sabahın uğurlu şirkətləri:
qərarları məlumat əsasında qəbul edən;
süni intellektdən istifadə edən;
proseslərini avtomatlaşdıran;
kibertəhlükəsizliyə investisiya yatıran;
innovasiyanı korporativ mədəniyyətin bir hissəsinə çevirən şirkətlər olacaq.
Texnologiyaya investisiya etməyən bizneslərin rəqabət qabiliyyətini qoruması isə getdikcə çətinləşəcək.
Azərbaycan regional texnologiya mərkəzinə çevrilə bilərmi?
Bu sual artıq nəzəri deyil.
Ölkədə rəqəmsal inkişaf üzrə yeni institusional mexanizmlərin yaradılması, Rəqəmsal İnkişaf Şurasının formalaşdırılması və vahid fəaliyyət planının icrası göstərir ki, məqsəd yalnız dövlət xidmətlərini rəqəmsallaşdırmaq deyil, həm də innovasiya və texnologiyalar əsasında iqtisadi artımı sürətləndirməkdir.
Lakin bunun üçün üç əsas şərt həlledici olacaq:
yüksək ixtisaslı insan kapitalı;
innovasiya və startap ekosisteminin inkişafı;
özəl sektorun rəqəmsal transformasiyaya investisiyalarının artması.
Nəticə
Azərbaycan üçün İKT artıq alternativ sektor deyil.
Bu, növbəti onillikdə iqtisadi artımın, beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin və qeyri-neft sektorunun inkişafının əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilə bilər.
Dünyada iqtisadi güc tədricən təbii sərvətlərdən məlumatlara və texnologiyalara doğru dəyişir. Bu transformasiyada uğur qazanan ölkələr rəqəmsal infrastruktur, insan kapitalı və innovasiya ekosistemini paralel inkişaf etdirən ölkələr olacaq.
Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə isə rəqəmsallaşmanı ayrıca bir sahə kimi deyil, bütün iqtisadiyyatın inkişaf modelinin mərkəzinə çevirməkdir.
