Milyardlarla dollarlıq yeni bazar
Fins.az - Süni intellekt və kosmik texnologiyalar sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlərə maraq son illərdə rekord həddə çatıb.
Xüsusilə OpenAI, Anthropic və SpaceX kimi nəhənglərin gələcək IPO-ları investorların diqqət mərkəzindədir. Lakin bu şirkətlərin səhmlərini birbaşa almaq hələ də mümkün deyil. Bunun əvəzinə bazarda SPV (Special Purpose Vehicle) adlanan xüsusi investisiya strukturları sürətlə yayılır.
Ekspertlər bildirirlər ki, məhz bu mexanizm vasitəsilə minlərlə investor IPO-dan əvvəl ən perspektivli texnologiya şirkətlərinə yatırım etməyə çalışır.
SPV nədir?
SPV xüsusi məqsədli hüquqi şəxs və ya fond deməkdir. Bu modeldə bir neçə investorun vəsaiti birləşdirilərək müəyyən şirkətin səhmlərinə yönəldilir.
Məsələn, investor birbaşa OpenAI və ya SpaceX səhmi almır. O, həmin səhmləri saxlayan SPV fondunun payını əldə edir.
Bu üsul şirkətlərə səhmdar sayını məhdud saxlamağa, investorlara isə qapalı bazara çıxış əldə etməyə imkan verir.
Niyə investorlar OpenAI və SpaceX səhmlərinə can atır?
Son on ildə texnologiya şirkətlərinin ən böyük dəyər artımı IPO-dan sonra deyil, IPO-dan əvvəlki mərhələdə baş verir.
Analitiklərin hesablamalarına görə, yaxın illərdə OpenAI, Anthropic və SpaceX-in bazar dəyəri 1 trilyon dollara çata bilər. Bu səbəbdən investorlar gələcək IPO-dan əvvəl şirkətlərdə pay sahibi olmağa çalışırlar.
Milyardlarla dollarlıq yeni bazar
SPV bazarı artıq milyardlarla dollarlıq sənayeyə çevrilib.
Bu sahədə fəaliyyət göstərən şirkətlər investorları qapalı texnologiya şirkətlərinin səhmləri ilə əlaqələndirir və bunun müqabilində komissiyalar qazanırlar.
Bəzi platformalar idarəetmə haqqı, mənfəət payı və giriş komissiyası daxil olmaqla bir neçə növ ödəniş tələb edir.
Mütəxəssislərin fikrincə, bəzi hallarda investorların qazancının əhəmiyyətli hissəsi məhz vasitəçilərə gedə bilər.
Risklər də artır
SPV fondlarının sürətlə populyarlaşması yeni problemlər yaradıb.
Bir sıra hallarda investorlar aldıqları aktivlərin həqiqətən mövcud olub-olmadığını və ya həmin səhmlərə çıxışın qanuni şəkildə təmin edilib-edilmədiyini dəqiq müəyyən edə bilmirlər.
ABŞ-da artıq bəzi SPV platformaları ilə bağlı məhkəmə prosesləri, maliyyə fırıldaqları və tənzimləyici araşdırmalar başlayıb.
Ekspertlər investorlara aşağıdakı məqamlara diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər:
səhmlərin həqiqətən SPV fondunda olub-olmadığını yoxlamaq;
komissiya və əlavə xərcləri diqqətlə araşdırmaq;
fondun hüquqi statusunu öyrənmək;
şirkətin səhmlərin köçürülməsinə icazə verib-vermədiyini dəqiqləşdirmək.
Gələcəyin investisiya bazarı formalaşır
Mütəxəssislər hesab edir ki, SPV fondları gələcəkdə daha geniş investor kütləsinin özəl texnologiya şirkətlərinə sərmayə yatırmasına imkan verəcək.
Lakin bazarın sürətli inkişafı ilə yanaşı, şəffaflıq və nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi də vacib olacaq. Əks halda, OpenAI, Anthropic və SpaceX kimi məşhur adlar ətrafında yaranan investisiya həyəcanı bəzi investorlar üçün ciddi maliyyə risklərinə çevrilə bilər.
