İnvestorlar istiqaməti dəyişir: Hansı sahələrə daha çox vəsait yatırılır?
Fins.az - Qlobal iqtisadiyyatda investisiya axınlarının istiqaməti dəyişir. Geosiyasi risklər və yüksək faiz dərəcələrinə baxmayaraq, süni intellekt, yaşıl enerji, rəqəmsal iqtisadiyyat və məlumat mərkəzləri investorların əsas diqqət mərkəzində qalır. Azərbaycanda isə investisiya mühitinin təkmilləşdirilməsi və qeyri-neft sektoruna yönələn kapital qoyuluşlarının artması iqtisadi şaxələndirmə siyasətini dəstəkləyir.
İnvestisiya iqtisadi inkişafın əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri olaraq yeni istehsal sahələrinin yaradılması, infrastrukturun inkişafı, məşğulluğun artırılması və innovasiyaların tətbiqində mühüm rol oynayır. Xüsusilə birbaşa xarici investisiyalar (FDI) ölkələrə yeni texnologiyaların, müasir idarəetmə təcrübəsinin və beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının əldə edilməsinə şərait yaradaraq iqtisadi rəqabət qabiliyyətini gücləndirir.
Son illərdə qlobal iqtisadiyyatda geosiyasi gərginliklər, inflyasiya, yüksək faiz dərəcələri və ticarət məhdudiyyətləri investisiya axınlarına təsir göstərsə də, rəqəmsal iqtisadiyyat, yaşıl enerji, süni intellekt və məlumat mərkəzləri kimi strateji istiqamətlər investorların əsas maraq dairəsində qalır. Bu tendensiya göstərir ki, gələcəyin investisiyaları ənənəvi sahələrlə yanaşı, yüksək texnologiyalar və dayanıqlı inkişaf layihələrinə yönəlir.
Qlobal investisiya bazarında yeni prioritetlər formalaşır
Beynəlxalq təşkilatların məlumatlarına əsasən, qlobal investisiya bazarı hazırda transformasiya mərhələsini yaşayır.
UN Trade and Development (UNCTAD)-ın ilkin hesablamalarına görə, 2025-ci ildə qlobal birbaşa xarici investisiyaların (FDI) həcmi 1,6 trilyon ABŞ dollarına çataraq əvvəlki illə müqayisədə 14% artıb. Bununla yanaşı, artımın əhəmiyyətli hissəsi beynəlxalq maliyyə mərkəzləri üzərindən həyata keçirilən kapital axınları hesabına formalaşıb, real istehsal yönümlü investisiyalar isə daha zəif dinamika nümayiş etdirib.
UNCTAD-ın World Investment Report 2025 hesabatında isə 2024-cü ildə qlobal FDI axınlarının 1,5 trilyon dollar səviyyəsində olduğu, məhsuldar investisiyaların ikinci il ardıcıl azaldığı bildirilir. Hesabata görə, infrastruktur, enerji və texnologiya kimi strateji sahələrə investisiyaların zəifləməsi inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün əsas çağırışlardan biri hesab edilir.
Məlumatlarda qeyd olunur ki, son illərdə investorların marağı xüsusilə süni intellekt, məlumat mərkəzləri (Data Centers), yarımkeçiricilər, bərpa olunan enerji və rəqəmsal infrastruktur layihələrinə yönəlib. Bu istiqamətlər qlobal kapital axınlarının əsas artım nöqtələri hesab olunur.
Ekspertlər hesab edirlər ki, geosiyasi risklərə baxmayaraq, rəqəmsal transformasiya və yaşıl iqtisadiyyat yaxın illərdə də beynəlxalq investisiyaların əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirəcək.
Azərbaycanda investisiya mühiti iqtisadi şaxələndirməni dəstəkləyir
Azərbaycan son illərdə investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması və qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində islahatları davam etdirir. Sənaye zonaları, azad iqtisadi zonalar, nəqliyyat-logistika layihələri və rəqəmsal iqtisadiyyat təşəbbüsləri ölkəyə investisiyaların cəlb olunmasına mühüm töhfə verir.
Rəsmi məlumatlara görə, 2025-ci ildə Azərbaycanın iqtisadiyyatına yönələn birbaşa xarici investisiyaların həcmi 6,6 milyard ABŞ dolları təşkil edib. Xarici investisiyalarda əsas pay Böyük Britaniya, Türkiyə, Kipr, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və İrana məxsus olub. Xarici investisiyaların 21,9%-i qeyri-neft sektoruna yönəlib ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə artım deməkdir.
UNCTAD-ın World Investment Report 2025 hesabatında Azərbaycan dənizə çıxışı olmayan inkişaf etməkdə olan ölkələr arasında etibarlı investisiya məkanlarından biri kimi qiymətləndirilir. Hesabatda ölkənin enerji, nəqliyyat və logistika sahələrində həyata keçirdiyi iri layihələrin investisiya cəlbediciliyini artırdığı vurğulanır.
Eyni zamanda, son illərdə əsas kapitala yönəldilən investisiyaların əhəmiyyətli hissəsi sənaye, nəqliyyat, energetika, tikinti və qeyri-neft istehsalı sahələrinə yatırılır. Dövlət tərəfindən sahibkarlığın dəstəklənməsi, sənaye parklarının genişləndirilməsi və ixracın təşviqi proqramları özəl investisiyaların artmasına müsbət təsir göstərir.
Süni intellekt və yaşıl investisiyalar bazarın inkişaf istiqamətini dəyişir
Hazırda investisiya bazarında əsas transformasiya texnologiya və dayanıqlılıq meyarları ilə bağlıdır. İnvestorlar artıq yalnız maliyyə gəlirliliyini deyil, layihələrin rəqəmsal potensialını, ekoloji təsirini və uzunmüddətli dayanıqlığını da qiymətləndirirlər.
Bu istiqamətdə əsas innovasiya meyilləri sırasında süni intellekt (AI) vasitəsilə investisiya risklərinin qiymətləndirilməsi və bazar proqnozlarının hazırlanması, FinTech və rəqəmsal investisiya platformaları sayəsində fərdi investorların maliyyə bazarlarına çıxış imkanlarının genişlənməsi, ESG (Ətraf mühit, sosial məsuliyyət və korporativ idarəetmə) meyarlarına uyğun investisiya strategiyalarının yayılması, yaşıl enerji və bərpa olunan enerji layihələrinə qlobal kapital axınının artması, eləcə də rəqəmsal iqtisadiyyat, məlumat mərkəzləri, bulud texnologiyaları və yarımkeçirici sənayesi kimi yüksək texnologiyalı sahələrə investisiyaların sürətlənməsi yer alır.
Azərbaycan üçün də bu istiqamətlər strateji əhəmiyyət daşıyır. Ölkənin yaşıl enerji layihələri, rəqəmsal iqtisadiyyat strategiyası, sənaye parkları və nəqliyyat dəhlizləri həm yerli, həm də xarici investorlar üçün yeni imkanlar yaradır.
İnnovasiya və dayanıqlı investisiyalar əsas inkişaf amili olaraq qalır
Mövcud statistika göstərir ki, investisiyalar iqtisadi artımın, texnoloji inkişafın və rəqabət qabiliyyətinin əsas dayaqlarından biri olaraq qalır. Qlobal iqtisadiyyatda rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt və yaşıl enerji layihələri yeni investisiya prioritetlərini formalaşdırır.
Azərbaycanda investisiya mühitinin təkmilləşdirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı və beynəlxalq nəqliyyat-logistika layihələrinin genişlənməsi ölkənin regional investisiya mərkəzi kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Qarşıdakı illərdə innovasiya yönümlü və dayanıqlı investisiyalar iqtisadi inkişafın əsas drayverlərindən biri olaraq qalacaq.
