Azərbaycanda sənaye zonaları: İqtisadi inkişafın və ixrac potensialının əsas dayağı

Fins.az-Azərbaycanda sənaye zonaları son illərdə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı və ixrac potensialının artırılması baxımından mühüm rol oynayır. Dövlət tərəfindən yaradılan bu zonalar sahibkarlara əlverişli biznes mühiti, vergi və gömrük güzəştləri, hazır infrastruktur və logistika imkanları təqdim edir.

Sənaye zonaları nədir?

Sənaye zonaları- xüsusi hüquqi və iqtisadi rejim tətbiq olunan, istehsal və emal müəssisələrinin cəmləşdiyi ərazilərdir. Bu zonalarda fəaliyyət göstərən sahibkarlar dövlət dəstəyi, vergi güzəştləri və ixrac təşviqi mexanizmlərindən yararlana bilirlər.

Azərbaycanda sənaye zonaları əsasən sənaye parkları, sənaye məhəllələri və aqroparklar formasında fəaliyyət göstərir.

Azərbaycanda əsas sənaye zonaları

Sumqayıt Sənaye Parkı

Ölkənin ilk və ən böyük sənaye parkıdır. Burada kimya, tikinti materialları, kabel və plastik məhsulların istehsalı həyata keçirilir. Park ixracyönümlü istehsalın təşviqində mühüm rol oynayır. 2025-ci ildə Sumqayıt Sənaye Parkında 2,2 milyard manatlıq məhsul satışı həyata keçirilib ki, bunun da 1,1 milyard manatı ixracın payına düşüb. Bu göstəricilər parkın ümumi sənaye nəticələrində və qeyri-neft ixracında aparıcı rolunu aydın şəkildə göstərir. Cənubi Qafqazın ən böyük sənaye parkı olan Sumqayıt Sənaye Parkında hazırda 40 rezident qeydiyyatdan keçib.

Balaxanı Sənaye Parkı

Əsasən tullantıların təkrar emalı və “yaşıl iqtisadiyyat” layihələri üzrə ixtisaslaşıb. Ekoloji təmiz istehsal modellərinin tətbiqi baxımından əhəmiyyətlidir.

Mingəçevir Sənaye Parkı

Yüngül sənaye və tekstil sahəsində fəaliyyət göstərən müəssisələri ilə tanınır. Regionda məşğulluğun artmasına ciddi töhfə verir.

Sənaye zonalarının üstünlükləri

Azərbaycanda sənaye zonalarında fəaliyyət göstərən rezidentlər üçün bir sıra güzəştlər tətbiq olunur:

Mənfəət vergisindən azadolma

Əmlak və torpaq vergisindən azadolma

İdxal olunan avadanlıqlara görə ƏDV və gömrük rüsumundan azadolma

Hazır infrastruktur (elektrik, qaz, su, yol, rabitə)

Dövlət tərəfindən investisiya təşviqi sənədi

Bu imkanlar sahibkarların xərclərini azaldır və istehsalın daha sürətli qurulmasına şərait yaradır.

İxrac və qeyri-neft sektorunun inkişafı

Sənaye zonaları Azərbaycanın qeyri-neft ixracının artmasında mühüm rol oynayır. Burada istehsal olunan məhsullar Avropa, MDB və Yaxın Şərq bazarlarına ixrac edilir.

Xüsusilə kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı, qida sənayesi, tikinti materialları və tekstil sahəsində fəaliyyət göstərən müəssisələr üçün sənaye zonaları böyük imkanlar yaradır. Bu da regionlarda iqtisadi fəallığın artmasına və yeni iş yerlərinin yaradılmasına səbəb olur.

 Xarici investorlar üçün imkanlar

Azərbaycanda sənaye zonaları xarici investorlar üçün də açıqdır. Strateji coğrafi mövqe, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri üzərində yerləşmə, həmçinin sabit makroiqtisadi mühit investisiya risklərini azaldır.

Xüsusilə logistika, qida emalı, kimya sənayesi və alternativ enerji sahələri perspektivli istiqamətlər hesab olunur.

İndiyənə qədər sənaye zonalarına nə qədər investisiya yatırılıb?

İndiyə qədər İqtisadiyyat Nazirliyi yanında İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyinin idarəetməsində olan sənaye zonalarına investisiya qoyuluşu 7 milyard manat təşkil edib. Bunun 136 milyon manatı ötən ilin payına düşüb. İndiyə qədər sənaye zonalarında 138 rezident və 13 qeyri-rezident, təkcə ötən il isə 25 rezident və 4 qeyri-rezident qeydiyyatdan keçib. Ümumi investisiya portfeli 8,7 milyard manatdan artıq olan layihələr üzrə 7 milyard manat faktiki sərmayə yatırılıb. Ümumilikdə 82 yeni müəssisə, təkcə ötən il isə 14 yeni müəssisə fəaliyyətə başlayıb. Ümumilikdə 9 700-dən çox, təkcə ötən il isə 1 100 daimi iş yeri yaradılıb. 2015-2025-ci illərdə sənaye zonalarında ümumi dəyəri 19 milyard manatdan artıq məhsul satışı həyata keçirilib, bunun da 6 milyard manatdan artıq hissəsi ixrac edilib. Təkcə ötən il isə satışın ümumi dəyəri 4 milyard manata yaxın, o cümlədən ixracın ümumi dəyəri isə 1,2 milyard manat təşkil edib. Sənaye parklarında tətbiq edilən vergi və gömrük güzəştləri nəticəsində rezidentlər ümumilikdə 547 milyon manat, təkcə ötən il isə 42 milyon manat vəsaitə qənaət ediblər.

Sənaye zonalarına xarici investisiya qoyuluşu getdikcə artmaqdadır. Sənaye zonaları ilə bağlı rəqəmlər onların artıq formalaşmış və dayanıqlı bir sənaye mühitinə çevrildiyini göstərir. Əgər 2016-cı ildə cəmi 10,4 milyon xarici investisiya cəlb olunmuşdusa, 2025-ci ildə bu rəqəm 87,9 milyon manata çatıb. Bu rəqəmlər iqtisadi zonalarımızın beynəlxalq investorlar üçün cəlbediciliyinin davamlı olaraq artdığını aydın şəkildə göstərir. Sənaye zonalarına Çin, Türkiyə, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Almaniya, Bolqarıstan, Rusiya, Pakistan kimi ölkələrdən olan sahibkarlar sərmayə qoyublar.

Nəticə

Azərbaycanda sənaye zonaları ölkə iqtisadiyyatının modernləşdirilməsi və qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Dövlət dəstəyi, vergi güzəştləri və inkişaf etmiş infrastruktur sahibkarlar üçün əlverişli biznes mühiti formalaşdırır.

Gələcək illərdə yeni sənaye parklarının yaradılması və mövcud zonaların genişləndirilməsi ölkənin ixrac potensialını daha da artıracaq və regional inkişafı daha sürətləndirəcək.