Fasiləsiz bazar: aktivlərin tokenləşdirilməsi qlobal birjaların maneələrini necə aşır?
Fins.az - Qlobal maliyyə sistemi mühüm psixoloji həddə çatıb: real dünya aktivlərinin tokenləşdirilməsi (RWA) bazarının kapitallaşması 10 milyard ABŞ dollarını ötüb. Hələ 2024-cü ilin əvvəlində bu sektorun dəyəri 1 milyard ABŞ dollarından az qiymətləndirilirdi. Lakin iki il ərzində qeydə alınan onqat artım ənənəvi maliyyə alətlərinə sahiblik və onların ticarəti üsullarında struktur dəyişikliyinin baş verdiyini təsdiqləyir. Səhmlərin, xammal məhsullarının və ETF-lərin tokenləşdirilməsi artıq texnoloji eksperiment olmaqdan çıxaraq klassik broker marşrutlarına işlək alternativə çevrilib.
Mikroinvestisiyalar vasitəsilə demokratikləşmə
Hazırkı dəyişikliklərin əsas hərəkətverici qüvvəsi inkişaf etmiş ölkələrdən gələn institusional maraq deyil, inkişaf etməkdə olan bazarlardan (EM) formalaşan real tələbatdır. Statistikaya görə, Binance platformasında tokenləşdirilmiş səhmlərlə bağlı ticarət aktivliyinin təxminən 80%-i dünya fond bazarlarına çıxışın ənənəvi olaraq yüksək komissiyalar və mürəkkəb bank infrastrukturu səbəbindən məhdud olduğu regionlardan olan istifadəçilər tərəfindən formalaşdırılır.
Qiymətli kağızların birbaşa alınması üçün steyblkoinlərdən istifadə investorlara SWIFT sistemi vasitəsilə həyata keçirilən transsərhəd köçürmələrlə bağlı xərclərdən yan keçməyə imkan verir. Bu cür köçürmələrin orta dəyəri təxminən 40 ABŞ dolları təşkil edir. Bundan əlavə, vəsaitlərin fiat valyutaya çıxarılması zamanı tətbiq olunan və təxminən 3,6% təşkil edən konvertasiya komissiyaları da aradan qalxır. Bu isə iştirak üçün prinsipial olaraq yeni iqtisadi model formalaşdırır: bu modeldə median əməliyyat həcmi cəmi 18,81 ABŞ dolları təşkil edir.
Fraksional sahiblik imkanı əlçatanlığın əsas amilinə çevrilib: tokenləşdirilmiş səhmlərlə (bStocks) aparılan bütün əməliyyatların 93%-i bir tam aktiv vahidindən az həcmdə həyata keçirilir. Məhdud kapitala malik investor üçün bu, iyirmi ABŞ dollarından az vəsaitlə belə dəyəri yüzlərlə dollar olan qiymətli kağızlara investisiya ekspozisiyası əldə etmək imkanı deməkdir.
“Həftəsonu durğunluğu”nun sonu və qiymət üzrə liderlik
Ənənəvi birjalar sərt iş qrafiki ilə məhdudlaşır və bu, həftəsonundan sonra kəskin qiymət boşluqlarının yaranması riskini artırır. Tokenləşdirilmiş bazarlar isə sutka ərzində fasiləsiz fəaliyyət göstərərək davamlı qiymət formalaşmasını təmin edir. Bu modelin effektivliyini göstərən parlaq nümunələrdən biri 2026-cı ilin iyun ayında SPCXB aktivi ilə bağlı qeydə alınan hadisədir.
Əsas ticarət platformasının bağlı olduğu 65,5 saatlıq həftəsonu müddətində tokenləşdirilmiş ekvivalent ticarətini davam etdirdi və müstəqil şəkildə 6,5% artım qeydə aldı. Bazar ertəsi tənzimlənən bazarda ticarət açıldıqda, baza aktivinin qiyməti eyni 6,5%-lik boşluqla açıldı və SPCXB kotirovkaları ilə cəmi 9 baza bəndi dəqiqliyində uyğunlaşdı. Faktiki olaraq, rəqəmsal alət klassik ticarət platformalarında likvidlik yaranmazdan xeyli əvvəl bazar hərəkətini proqnozlaşdırdı və təsdiqlədi.
Artım perspektivləri və 6,7 trilyon ABŞ dolları həcmində potensial
Sürətli artıma baxmayaraq, tokenləşdirilmiş aktivlər bazarının cari həcmi qlobal maliyyə sektorunun ümumi ünvanlana bilən dəyərinin 0,01%-dən azını təşkil edir. Binance Research analitikləri sektorun inkişafı üzrə bir neçə ssenarini nəzərdən keçirirlər. Baza ssenarisində, penetrasiya səviyyəsi 0,4%-ə çatacağı halda, bazar kapitallaşmasının 661 milyard ABŞ dollarına qədər arta biləcəyi proqnozlaşdırılır.
Optimist proqnoza əsasən, tokenləşdirilmiş məhsullar pərakəndə və institusional portfellər üçün standart alət kimi inteqrasiya olunarsa, bazar kapitallaşması 6,78 trilyon ABŞ dollarına çata bilər. Bu ssenari 4%-lik penetrasiya payı ilə cari səviyyələrlə müqayisədə 645 dəfə artım potensialını ifadə edir.
Gələcəkdə məhsulun inkişafı sadə ticarət imkanlarından kənara çıxa bilər. Tokenləşdirilmiş səhmlərin steykinqi ilə bağlı müzakirə olunan mexanizmlər dövriyyədə olan təklifin azaldılması üçün unikal model yarada bilər: platforma imtiyazları əldə etmək məqsədilə tokenlərin bloklanması kastodiandan balansında ekvivalent sayda real səhmləri saxlamağı tələb edir. Qeyri-elastik bazarlar fərziyyəyə əsasən, bu cür alətlərə daxil olan hər 1 ABŞ dolları həcmində xalis axın aktivin ümumi bazar dəyərini 0,30-1 ABŞ dolları aralığında artıra bilər. Bu isə tokenin faydalılığı vasitəsilə qiymət formalaşmasına təsir göstərən yeni mexanizm yaradır.
