Qlobal FinTech bazarı böyüyür: FinTech maliyyə sektorunun əsas inkişaf istiqamətinə çevrilir
Maliyyə texnologiyaları (FinTech) qlobal maliyyə sektorunun əsas inkişaf istiqamətlərindən birinə çevrilib. Süni intellekt, açıq bankçılıq, ani ödəniş sistemləri və rəqəmsal maliyyə xidmətləri ənənəvi bankçılıq modelini dəyişdirərkən, Azərbaycanda da rəqəmsal ödəniş infrastrukturunun genişlənməsi FinTech ekosisteminin sürətli inkişafına təkan verir.
Maliyyə texnologiyaları (FinTech) son illərdə qlobal maliyyə bazarında ən sürətlə inkişaf edən sahələrdən biri kimi ön plana çıxıb. Rəqəmsal ödənişlər, elektron pul kisələri, açıq bankçılıq (Open Banking), ani ödəniş sistemləri, "Buy Now, Pay Later" (BNPL), rəqəmsal kreditləşmə və süni intellekt əsaslı maliyyə xidmətləri maliyyə sektorunda yeni biznes modellərinin formalaşmasına səbəb olub.
Mütəxəssislərin fikrincə, FinTech şirkətləri artıq təkcə startap ekosisteminin deyil, həm də qlobal maliyyə bazarının əsas iştirakçıları sırasında yer alır. Aparıcı beynəlxalq banklar rəqabət üstünlüyünü qorumaq məqsədilə innovativ maliyyə texnologiyalarına milyardlarla dollar investisiya yatırır, FinTech şirkətləri ilə əməkdaşlığı genişləndirir və rəqəmsal transformasiya prosesini sürətləndirirlər.
Qlobal FinTech bazarı böyüməsini davam etdirir
Beynəlxalq araşdırmalar FinTech sektorunda artım tempinin yüksək olaraq qaldığını göstərir.
Məlumatlara görə, 2025-ci ildə dünyada rəqəmsal ödəniş xidmətlərindən istifadə edənlərin sayı 3 milyardı ötüb və bu sahə FinTech ekosisteminin ən böyük istifadəçi seqmentinə çevrilib.
Eyni dövrdə ABŞ-da 10 600-dən çox, Avropada isə 9 700-dən artıq FinTech şirkəti fəaliyyət göstərir.
KPMG-nin "Pulse of Fintech" hesabatına əsasən, 2025-ci ildə qlobal FinTech investisiyalarının həcmi 116 milyard ABŞ dollarına çatıb. Bu göstərici son illərdəki zəifləmədən sonra bazarda yenidən artım mərhələsinin başladığını göstərir.
QED və BCG-nin birgə araşdırmasına görə isə FinTech şirkətlərinin gəlirləri illik müqayisədə 21% artıb. Bu artım ənənəvi maliyyə sektorundakı artım tempini üstələyir. Hesabata əsasən, açıq bazarda fəaliyyət göstərən FinTech şirkətlərinin 69%-i mənfəətlə işləyir.
Ekspertlər hesab edirlər ki, qarşıdakı illərdə süni intellekt, Open Banking, Embedded Finance və blokçeyn texnologiyaları FinTech bazarının əsas inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirəcək.
Azərbaycanda FinTech ekosistemi genişlənir
Azərbaycanda da maliyyə texnologiyalarının inkişafı son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə sürətlənib. Azərbaycan Mərkəzi Bankının həyata keçirdiyi rəqəmsal ödəniş strategiyası, Ani Ödənişlər Sistemi və Open Banking təşəbbüsləri ölkədə FinTech ekosisteminin formalaşmasına mühüm töhfə verir.
2025-ci ilin göstəricilərinə əsasən:
lisenziyalı FinTech şirkətlərinin dövriyyəsi 38,8 milyard manatı ötüb;
aylıq kart əməliyyatlarının həcmi 10 milyard manata çatıb;
açıq bankçılıq sisteminin tətbiqinə başlanılıb və ilk banklar bu istiqamətdə fəaliyyətə başlayıb.
Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının məlumatına görə, ölkədə 19 elektron pul təşkilatı, 8 ödəniş təşkilatı və 1 ödəniş sistemi operatoru fəaliyyət göstərir.
Bundan başqa, 2025-ci ilin ilk dörd ayında nağdsız ödənişlərin payı 67%-ə yüksəlib, elektron ticarətin dövriyyəsi ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1,4 dəfə artıb.
Həmin dövrdə dövriyyədə olan ödəniş kartlarının sayı 20,7 milyona çatıb və onların 81%-i təmassız ödəniş funksiyasını dəstəkləyib.
Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatına əsasən, ani ödəniş sistemi üzrə əməliyyatların sayı son bir ildə 40%-dən çox artıb. Eyni zamanda, ölkədaxili kart əməliyyatlarının 10-dan 9-u artıq nağdsız formada həyata keçirilir.
Bu göstəricilər Azərbaycanın regionda rəqəmsal maliyyə xidmətlərinin inkişaf etdiyi ölkələr sırasında mövqeyini möhkəmləndirdiyini göstərir.
Süni intellekt və Open Banking yeni inkişaf mərhələsini formalaşdırır
FinTech sektorunda innovasiyalar artıq yalnız mobil bankçılıq və elektron ödənişlərlə məhdudlaşmır. Yeni texnologiyalar maliyyə xidmətlərinin təqdim olunması və idarə edilməsində fundamental dəyişikliklər yaradır.
Hazırda əsas inkişaf istiqamətləri sırasında süni intellekt vasitəsilə kredit risklərinin qiymətləndirilməsi, dələduzluğun aşkarlanması və fərdiləşdirilmiş maliyyə xidmətlərinin təqdim edilməsi yer alır.
Bununla yanaşı, Open Banking API-ləri banklarla FinTech şirkətləri arasında məlumat mübadiləsini genişləndirir, Embedded Finance modeli maliyyə xidmətlərinin elektron ticarət və digər rəqəmsal platformalara inteqrasiyasını sürətləndirir.
Real-time Payments infrastrukturu ödənişlərin saniyələr ərzində həyata keçirilməsinə imkan yaradır. Rəqəmsal identifikasiya (Digital ID) və elektron KYC sistemləri isə müştərilərin tam rəqəmsal qeydiyyatını təmin edir.
Azərbaycanda da Mərkəzi Bank açıq bankçılıq platformasının inkişafı, paylanmış KYC sisteminin yaradılması, Ani Ödənişlər Sisteminin genişləndirilməsi və süni intellekt əsaslı nəzarət mexanizmlərinin tətbiqi istiqamətində işləri davam etdirir.
Bu yanaşmanın həm banklara, həm də FinTech şirkətlərinə yeni məhsul və xidmətlərin hazırlanması üçün əlavə imkanlar yaratdığı bildirilir.
Beləliklə, FinTech artıq maliyyə sektorunun alternativi deyil, onun əsas inkişaf istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Qlobal bazarda rəqəmsal ödənişlərin genişlənməsi, süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi və açıq bankçılıq modellərinin inkişafı maliyyə xidmətlərini daha çevik və əlçatan edir. Azərbaycanda isə rəqəmsal ödənişlərin artması, lisenziyalı FinTech şirkətlərinin sayının çoxalması və rəqəmsal infrastrukturun inkişafı ölkənin regional FinTech ekosistemində mövqeyini gücləndirir. Qarşıdakı illərdə innovativ maliyyə texnologiyalarının tətbiqinin həm maliyyə xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəlməsinə, həm də iqtisadiyyatın rəqəmsal transformasiyasına mühüm töhfə verəcəyi gözlənilir.
