Sığorta sektoru yeni inkişaf mərhələsinə keçir: Qlobal trendlər və Azərbaycanın hədəfləri
Fins.az - Qlobal iqtisadiyyatda artan geosiyasi risklər, iqlim dəyişiklikləri, rəqəmsal transformasiya və maliyyə bazarlarında qeyri-müəyyənlik sığorta sektorunun rolunu daha da gücləndirir. Ənənəvi olaraq maliyyə itkilərinin kompensasiyası mexanizmi kimi qəbul edilən sığorta artıq iqtisadi dayanıqlılığın, investisiya aktivliyinin və sosial rifahın təmin edilməsində strateji alətə çevrilib.
Bakıda keçirilən XI Azərbaycan Beynəlxalq Sığorta Forumu (AIIF-2026) çərçivəsində səsləndirilən fikirlər göstərir ki, həm qlobal, həm də yerli səviyyədə sığorta sektoru yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur. Bu mərhələnin əsas xüsusiyyətləri texnoloji innovasiyalar, risklərin daha çevik idarə olunması və maliyyə inklüzivliyinin genişləndirilməsi ilə xarakterizə olunur.
Dünya sığorta bazarında struktur dəyişiklikləri
Beynəlxalq hesabatlar qlobal sığorta sənayesinin sürətlə transformasiya olunduğunu göstərir. Allianz Global Insurance Report 2026-ya əsasən, qlobal sığorta sektorunun həcmi 6,9 trilyon avroya çatıb və sektor 7,1 faiz artım nümayiş etdirib.
BlackRock Global Insurance Report 2025 hesabatı isə sığorta şirkətlərinin fəaliyyət modelində ciddi dəyişikliklərin baş verdiyini ortaya qoyur. Hesabata görə, sığorta şirkətlərinin təxminən 30 faizi özəl bazarlara investisiyaları artırmağı planlaşdırır, 87 faizi hibrid aktivlərin idarə olunması modelinə keçir, 73 faizi süni intellekt və data analitikası həllərindən aktiv istifadə edir, təxminən 70 faizi isə ESG və dayanıqlı investisiya strategiyalarını davam etdirir.
Bu göstəricilər sektorun klassik investisiya modelindən daha çevik, texnologiyaya əsaslanan və yüksək gəlirlilik potensialına malik struktura keçdiyini nümayiş etdirir.
Bununla yanaşı, Global Insurance Market Index hesabatına görə, qlobal sığorta bazarı 2022–2023-cü illərdə yüksək artım mərhələsindən sonra 2024-cü ildə sabitləşmə mərhələsinə daxil olub. 2025–2026-cı illərdə isə bazar yumşaq bazar (soft market) mərhələsinə keçərək daha əlçatan məhsulların və daha geniş risk təminatının formalaşmasına şərait yaradır.
Dünyada sığorta bazarının qarşısında duran əsas çağırışlar sırasında təbii fəlakətlərin intensivləşməsi, kiberrisklərin genişlənməsi, əhalinin yaşlanması və iqlim dəyişikliklərinin iqtisadi təsirləri dayanır. Bu amillər yeni məhsulların hazırlanmasını və innovativ yanaşmaların tətbiqini zəruri edir.
Azərbaycan sığorta bazarında artım dinamikası
Son illərdə Azərbaycan sığorta sektoru inkişaf tempinə görə maliyyə bazarının ən sürətlə böyüyən seqmentlərindən birinə çevrilib.
Rəsmi statistikaya əsasən, 2022–2025-ci illər ərzində toplanmış sığorta haqları 971 milyon manatdan 1,5 milyard manata yüksələrək təxminən 55 faiz artıb. Sığorta ödənişləri 433 milyon manatdan 921 milyon manata çataraq iki dəfədən çox yüksəlib. Adambaşına düşən sığorta haqları 95 manatdan 147 manata çatıb, sığorta penetrasiyası isə 0,73 faizdən 1,17 faizə yüksəlib.
Azərbaycan Mərkəzi Bankının açıqladığı məlumatlara görə, son 2 ildə sığorta haqları 23 faiz artaraq 1,5 milyard manata çatıb, sığorta ödənişləri 57 faiz yüksələrək 0,9 milyard manat olub. Sektorun aktivləri isə 18 faiz artaraq 2,1 milyard manata yüksəlib.
Eyni zamanda həyat və qeyri-həyat sığorta şirkətlərinin maliyyə dayanıqlığı da güclənib. Həyat sığortası şirkətlərində aktivlərin rentabelliyi (ROA) təxminən 8 faiz səviyyəsində sabit qalıb. Qeyri-həyat sığorta şirkətlərində isə bu göstərici 4 faizdən 7 faizə yüksəlib.
2025-ci ildə unikal sığorta müqaviləsi sahiblərinin yetkin əhali arasında payı 25 faiz təşkil edib. “2027–2030-cu illər üzrə Maliyyə İnklüzivliyinin Genişləndirilməsi Dövlət Proqramı” çərçivəsində bu göstəricinin 32 faizə çatdırılması hədəflənir.
Mütəxəssislərin qiymətləndirmələrinə görə, bazarın son 4 ildə təxminən 2 dəfə böyüməsi həm tənzimləyici islahatların, həm də maliyyə xidmətlərinə olan etimadın artmasının nəticəsidir.
İnnovasiya və rəqəmsal gələcək
Sığorta sektorunun növbəti inkişaf mərhələsi innovasiyalarla birbaşa bağlıdır. Dünyada olduğu kimi Azərbaycanda da rəqəmsal transformasiya sığorta xidmətlərinin əsas inkişaf istiqamətlərindən biri hesab edilir.
Son illərdə elektron sığorta xidmətlərinin tətbiqi genişlənib, müqavilələrin bağlanması və xidmətlərin əldə olunması prosesləri sadələşdirilib. Bununla yanaşı, yaxın dövrdə bir sıra yeni təşəbbüslərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Bu təşəbbüslər sırasında Kasko sığortası üzrə yeni yanaşmaların tətbiqi, daşınmaz əmlakın icbari sığortası sisteminin təkmilləşdirilməsi, aqrar sığorta üzrə yeni qanunvericilik təşəbbüsləri, sığorta vasitəçiliyi institutunun inkişafı, işsizlikdən sığorta təminatı verən kredit sığortası məhsulunun bazara çıxarılması və alternativ sığorta məhsullarının, o cümlədən takaful sığortasının tətbiqi yer alır.
Bundan əlavə, süni intellekt, böyük verilənlər (Big Data), risk modelləşdirilməsi və avtomatlaşdırılmış qiymətləndirmə sistemlərinin tətbiqi yaxın illərdə Azərbaycan sığorta bazarının rəqabət qabiliyyətini artıracaq əsas amillərdən biri olacaq.
Yeni iqtisadi reallıq və sığortanın strateji rolu
Qlobal sığorta bazarında müşahidə olunan texnoloji transformasiya və yeni risklərin meydana çıxması sektoru fundamental dəyişikliklərə sövq edir. Azərbaycan da bu prosesdən kənarda qalmayaraq son illərdə sürətli inkişaf mərhələsinə daxil olub.
Toplanmış sığorta haqlarının 1,5 milyard manata, sektor aktivlərinin isə 2,1 milyard manata çatması bazarın dayanıqlılığının artdığını göstərir. Qarşıdakı illərdə maliyyə inklüzivliyinin genişləndirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və innovativ sığorta məhsullarının bazara çıxarılması sektorun inkişafını daha da sürətləndirə bilər.
Beləliklə, sığorta sektoru artıq yalnız maliyyə təhlükəsizliyi aləti deyil, həm də iqtisadi artımın, investisiya mühitinin və sosial rifahın dəstəklənməsində mühüm strateji mexanizmə çevrilməkdədir. Bu tendensiya həm qlobal bazarlarda, həm də Azərbaycanda yaxın illərdə sektorun əhəmiyyətini daha da artıracaq.
