Azərbaycan–Türkmənistan münasibətləri: strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələsi və regional inteqrasiyanın dərinləşməsi
Fins.az - Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədov arasında Bakıda və Qarabağ bölgəsində keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər iki ölkə münasibətlərinin yalnız ikitərəfli çərçivədə deyil, həm də regional və qlobal geosiyasi müstəvidə yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirib.
Strateji mesaj: nəqliyyat-logistika əməkdaşlığı regional güc faktoruna çevrilir
Prezident İlham Əliyevin mətbuata bəyanatında xüsusi vurğuladığı əsas istiqamətlərdən biri nəqliyyat-logistika sahəsi olub. Dövlət başçısı bu sahədə əməkdaşlığın artıq uzunmüddətli xarakter daşıdığını və yalnız Azərbaycan və Türkmənistan üçün deyil, geniş coğrafiya üçün strateji əhəmiyyət kəsb etdiyini bildirib.
Qeyd olunan yanaşma regionda formalaşan yeni tranzit xəritəsinin mahiyyətini ortaya qoyur. Artan yük axınları, alternativ marşrutlara ehtiyac və beynəlxalq ticarət zəncirlərinin şaxələnməsi fonunda Azərbaycan və Türkmənistanın mövqeyi Şərq–Qərb və Şimal–Cənub dəhlizləri arasında körpü rolunu daha da gücləndirir.
Siyasi dialoqdan praktik nəticələrə keçid
Görüşlər zamanı ikitərəfli əməkdaşlığın bütün sahələri müzakirə olunub və konkret icra mexanizmləri üzrə tapşırıqlar verilib. Prezident İlham Əliyev gələn ay Türkmənistanda keçiriləcək Hökumətlərarası Komissiyanın bu qərarların icrasını sürətləndirəcəyinə əminliyini ifadə edib.
Bu, münasibətlərin yalnız diplomatik dialoq səviyyəsində deyil, institusional və layihə əsaslı əməkdaşlıq mərhələsinə keçdiyini göstərir.
Qarabağ bərpası və humanitar diplomatiya
Görüşlərin mühüm istiqamətlərindən biri Qarabağın bərpası prosesində Türkmənistanın rolu olub. Xüsusilə Füzuli şəhərində Türkmənistan tərəfindən məscid inşası təşəbbüsü iki ölkə arasında humanitar və mədəni əlaqələrin dərinliyini nümayiş etdirən simvolik addım kimi qiymətləndirilib.
Prezident İlham Əliyev bu təşəbbüsü qardaşlıq münasibətlərinin təzahürü kimi dəyərləndirib və bunun ikitərəfli etimadın güclənməsinə xidmət etdiyini bildirib.
Eyni zamanda, Füzulidə və Şuşa şəhərində aparılan bərpa-quruculuq işləri, yeni yaşayış kompleksləri, mədəni irsin bərpası və “ağıllı şəhər” konsepsiyası regionun post-münaqişə inkişaf modelini formalaşdırır.
Enerji və iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi
Görüşlərdə enerji, neft-qaz, kimya, tekstil və kənd təsərrüfatı sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi xüsusi yer tutub. Tərəflər mövcud potensialın daha səmərəli reallaşdırılması üçün institusional mexanizmlərin gücləndirilməsinin vacibliyini qeyd ediblər.
“Dostlug” adlı neft tankerinin Türkmənistana hədiyyə olunması isə sənaye və gəmiqayırma sahəsində əməkdaşlığın praktik nümunəsi kimi çıxış edib və Bakı gəmiqayırma zavodunun texnoloji imkanlarını nümayiş etdirib.
Xəzər və regional inteqrasiya gündəliyi
Sərdar Berdiməhəmmədov Xəzər dənizi regionunda təhlükəsizlik, ekologiya və iqtisadi əməkdaşlığın vacibliyini vurğulayaraq yeni yüksəksəviyyəli görüş təşəbbüsü ilə çıxış edib. Bu, Xəzər hövzəsində çoxşaxəli əməkdaşlıq modelinin gücləndirilməsinə yönəlmiş strateji yanaşmanın davamıdır.
Eyni zamanda Türkmənistan–Azərbaycan–Gürcüstan–Türkiyə və Türkmənistan–Azərbaycan–Gürcüstan–Rumıniya nəqliyyat dəhlizləri üzrə təşəbbüslər regionun Avrasiya tranzit sistemində rolunu daha da artırır.
Humanitar və mədəni inteqrasiya
İki ölkə arasında mədəni əməkdaşlıq da sistemli xarakter daşıyır. Mədəniyyət Günlərinin müntəzəm keçirilməsi, yaradıcı kollektivlərin qarşılıqlı səfərləri və festivallar xalqlar arasında sosial yaxınlaşmanı gücləndirir.
Bakı və Aşqabadın, eləcə də Arkadağ və Füzulinin qardaş şəhərlər elan olunması bu münasibətlərin institusional səviyyəyə yüksəldiyini göstərir.
Qarabağda simvolik diplomatiya və səfərin yekunu
Səfər çərçivəsində dövlət başçıları Füzuli və Şuşa bölgələrində olublar, dağıdılmış infrastruktura baxış keçiriblər, bərpa layihələri ilə tanış olublar. Şuşa şəhərində yaşayış kompleksləri, mədəni irs obyektləri və tarixi abidələrin bərpası regionun yeni inkişaf mərhələsini əks etdirib.
Şuşada Cıdır düzündə “Mərd” adlı Qarabağ atının hədiyyə edilməsi isə səfərin siyasi deyil, həm də mədəni və simvolik məna daşıdığını nümayiş etdirib.
Azərbaycan və Türkmənistan arasında baş tutan bu yüksək səviyyəli təmaslar göstərir ki, tərəflər münasibətləri təkcə diplomatik çərçivədə deyil, iqtisadi inteqrasiya, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-logistika və humanitar əməkdaşlıq üzərində kompleks şəkildə inkişaf etdirirlər.
Yeni mərhələdə formalaşan bu əməkdaşlıq modeli Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında daha dərin əlaqələrin qurulmasına, həmçinin Avrasiya məkanında sabitlik və iqtisadi inteqrasiyanın güclənməsinə xidmət edir.
