Elvin Abbasov: “İKT sahəsində ciddi kadr çatışmazlığı qalmaqdadır" - MÜSAHİBƏ

Azərbaycanda rəqəmsal transformasiya, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik mövzuları son illərdə həm dövlət, həm də özəl sektorun əsas prioritet istiqamətlərindən birinə çevrilib. Məhz bu fonda Fins.az "Azərbaycan İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Sənayesi Assosiasiyası" İctimai Birliyinin sədri, İKT üzrə ekspert Elvin Abbasov ilə müsahibə aparıb. Müsahibədə Azərbaycanda İKT sektorunun mövcud vəziyyəti, rəqəmsal transformasiyanın əsas çağırışları, süni intellektin tətbiq perspektivləri, kibertəhlükəsizlik sahəsində mövcud mənzərə, eləcə də startap ekosistemi və yerli texnologiya şirkətlərinin beynəlxalq bazarlara çıxış imkanları ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparılıb.

 -Azərbaycanda İKT sektorunun hazırkı vəziyyətini necə qiymətləndirirsiniz?

-Ölkənin İKT sektoru hazırda infrastrukturun tam fiberoptikləşməsi mərhələsini uğurla tamamlayaraq, rəqəmsal iqtisadiyyatın keyfiyyət mərhələsinə qədəm qoyub. Ölkə üzrə internet əlçatanlığının 100%-ə yaxınlaşması və orta sürətin beynəlxalq indekslərdə yüksəlməsi dövlət xidmətlərinin tam rəqəmsallaşması üçün sarsılmaz baza yaradıb.

-Son illərdə İKT sahəsində ən böyük dəyişikliklər və trendlər hansılar olub?

-Son illərin ən mühüm dəyişiklikləri "Süni İntellekt Strategiyası 2025–2028" sənədinin qəbulu və kibertəhlükəsizlik sahəsində hüquqi bazanın müasirləşdirilməsidir. Əsas trendlər sırasında isə "bulud" texnologiyalarına kütləvi keçid, dövlət reyestrlərinin mərkəzləşdirilməsi və məlumat əsaslı idarəetmə modelləri ön plana çıxır.

 -Azərbaycanın rəqəmsal transformasiya prosesində əsas problemlər nələrdir?

-Əsas çətinliklər texnoloji infrastrukturun sürəti ilə fərdi rəqəmsal savadlılıq səviyyəsi arasındakı balansın qorunması və qurumlararası məlumat inteqrasiyasının tam avtomatlaşdırılmamasıdır. Transformasiya prosesində əsas hədəf mövcud kağız üzərindəki prosesləri rəqəmsala köçürmək deyil, onları tamamilə rəqəmsal alqoritmlər əsasında yenidən qurmaqdır.

-Dövlət–özəl sektor əməkdaşlığını İKT sahəsində necə qiymətləndirirsiniz?

-Dövlət-İctimai-Biznes Tərəfdaşlığı modeli rəqəmsal layihələrin icrasında əsas hərəkətverici qüvvəyə çevrilir. Dövlətin yaratdığı tam fiberoptik infrastruktur və yeni qanunvericilik bazası özəl sektorun daha çevik, innovativ və xüsusilə süni intellekt əsaslı həllər təqdim etməsi üçün əlverişli ekosistem formalaşdırıb.

 -Sizcə, Azərbaycanda startap ekosisteminin inkişafı üçün hansı addımlar vacibdir?

-Yerli startapların qlobal bazara çıxışı üçün vençur maliyyələşməsi mexanizmlərinin sadələşdirilməsi və beynəlxalq akselerasiya proqramları ilə birbaşa inteqrasiya mütləqdir. İnvestorların hüquqi zəmanətlərinin gücləndirilməsi və innovativ məhsulların dövlət satınalmalarında payının artırılması ekosistemin dayanıqlılığını təmin edə bilər.

 -Yerli İKT şirkətlərinin beynəlxalq bazarlara çıxışı üçün hansı dəstəklər lazımdır?

-Yerli İKT şirkətləri üçün "rəqəmsal ixrac" strategiyasının genişləndirilməsi və beynəlxalq standartlara uyğun sertifikatlaşdırma dəstəyi zəruridir. Xarici bazarlarda rəqabətədavamlılıq üçün yerli şirkətlərin qlobal "BigTech" tərəfdaşlıqlarına cəlb edilməsi və texnoloji sərgilərdə aktiv iştirakı vacib amildir.

-Qanunvericilik baxımından İKT sektorunda hansı boşluqlar mövcuddur?

Süni İntellekt Strategiyası və kibertəhlükəsizlik üzrə yeni qanunlar bir çox boşluqları doldursa da, rəqəmsal aktivlərin hüquqi tənzimlənməsi və uzaqdan işləmə modellərinin əmək qanunvericiliyindəki detalları hələ də təkmilləşdirilməlidir. Hüquqi bazanın texnoloji dəyişikliklərin sürətinə uyğun çevikliyi ən böyük gözləntidir.

 -Süni intellekt və rəqəmsal texnologiyalar Azərbaycanda hansı sahələrdə daha sürətlə tətbiq olunur?

-Süni intellekt hazırda ən çox bankçılıq, telekommunikasiya və müdafiə sənayesi sahələrində dərin kök salır. Qəbul edilmiş dövlət strategiyası çərçivəsində isə dövlət idarəçiliyi, enerji resurslarının idarə edilməsi və böyük verilənlərin analizi istiqamətində tətbiqlər sürətlə genişlənir.

 -Kibertəhlükəsizlik sahəsində ölkədə vəziyyəti necə qiymətləndirirsiniz?

Yeni qəbul edilmiş kibertəhlükəsizlik qanunları və fəaliyyət planları ölkənin rəqəmsal sərhədlərini strateji səviyyədə möhkəmləndirib. Dövlət infrastrukturunun müdafiəsi yüksək səviyyədə olsa da, özəl sektor və vətəndaşlar arasında kiber təhdidlərə qarşı ayıqlığın və profilaktik tədbirlərin artırılmasına ehtiyac var.

 -Gələcəkdə hansı texnologiyaların daha dominant olacağını düşünürsünüz?

Gələcəkdə süni intellekt əsaslı avtomatlaşdırılmış idarəetmə, Əşyaların İnterneti və yaşıl rəqəmsal texnologiyalar əsas istiqamətlər olacaq. İnfrastrukturun tam fiberoptikləşməsi və süni intellektə dair strateji sənədlər bu texnologiyaların iqtisadiyyatın bütün sahələrinə inteqrasiyası üçün yol xəritəsidir.

 -İKT sahəsində kadr çatışmazlığı varmı? Əsas səbəblər nələrdir?

-Bəli, sahədə ciddi kadr çatışmazlığı qalmaqdadır ki, bunun da əsas səbəbi yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin qlobal bazara uzaqdan çalışması nəticəsində yaranan "rəqəmsal beyin axını"dır. Həmçinin, ali təhsil proqramlarının yeni süni intellekt və kibertəhlükəsizlik standartlarına uyğun kadrları eyni sürətlə hazırlaya bilməməsi dar ixtisaslar üzrə vakuum yaradır.