Dünya kənd təsərrüfatı bazarlarında qiymət şoku
Fins.az - Son günlər dünya kənd təsərrüfatı bazarlarında məhsul qiymətlərində kəskin artım müşahidə olunur.
Palıd və soya yağı qiymətləri sürətlə yüksəlir, buğda qiymətləri isə iki illik maksimuma yaxınlaşıb. Bloomberg-in məlumatına görə, bu artımın əsas katalizatoru Yaxın Şərqdə hərbi eskalasiyadır.
Hərbi gərginlik enerji və gübrə bazarına təzyiq göstərir, bu da qlobal ərzaq təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edir. Xam neftin tədarükündəki fasilələr biotopilərin istehsalına tələbi artırır, nəticədə bitki yağları və qarğıdalıya tələbat yüksəlir. Ormuz boğazının faktiki bağlanması isə qida və gübrə tədarükünü daha da çətinləşdirir, fermerləri əkin mövsümünə hazırlıq üçün ehtiyatlarını artırmağa məcbur edir.
Ən dramatik dəyişiklik palma yağında baş verib: bir gündə qiymət 10% artıb ki, bu, 2022-ci ildən bəri ən böyük gündəlik sıçrayışdır. Çikaqo bazarında soya yağı fyuçersləri isə artıq on bir gündür ardıcıl olaraq qalxır ki, bu 2008-ci ildən bəri ən uzun davamlı artım seriyasıdır. Buğda fyuçersləri ötən cümə rekord artımdan sonra 3%-dən çox bahalaşıb, qarğıdalı və soya paxlası qiymətləri də artıb.
Futures International broker şirkətinin analitiki Co Devis qeyd edir ki, taxıl və yağlı bitkilər bazarı enerji bazarının dinamikasına tam uyğunlaşmışdır. Onun sözlərinə görə, İranda hərbi eskalasiya və enerji təchizatındakı qeyri-müəyyənlik kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətlərinin daha da yüksəlməsinə səbəb olacaq.
Panikaya Asiya bazarları da qoşulub. Çində Dalian Ticarət Birjasında soya qamışı fyuçersləri 6% artaraq ton başına 3066 yuana çatıb. Palıd yağı, raps yağı və qamış qiymətləri də gündəlik maksimum artım limiti səviyyəsinə yüksəlib.
Analitiklərin fikrincə, çox fermer artıq 2026-cı il üçün qiymətləri sabitləşdirib və ehtiyatlarını təmin edib. Lakin Ormuz boğazında nəqliyyatın tezliklə bərpa olunmaması vəziyyətində növbəti il sahəyə ciddi maliyyə təzyiqləri və qlobal ərzaq bazarında əlavə təzyiqlər gətirə bilər.
Nəticə: Dünya kənd təsərrüfatı bazarları enerji və geosiyasi risklərdən ciddi şəkildə təsirlənir. Hərbi eskalasiya və əsas ticarət marşrutlarının bağlanması qida təhlükəsizliyi və qiymət stabilliyi üçün kritik risk faktoru olaraq qalır. Bu isə fermerlər və istehlakçılar üçün uzunmüddətli qeyri-müəyyənlik deməkdir.
