Proqram təminatı ixracı qlobal iqtisadiyyatda strateji gəlir mənbəyinə çevrilir
Fins.az - Proqram təminatı bazarı qlobal rəqəmsal iqtisadiyyatın ən sürətlə inkişaf edən sahələrindən birinə çevrilib. Süni intellekt, bulud texnologiyaları və SaaS modellərinin geniş yayılması proqram sənayesində yeni mərhələ formalaşdırarkən, Azərbaycanda da rəqəmsallaşma strategiyası, elektron dövlət xidmətləri və startap ekosisteminin inkişafı bu sahəyə tələbatı artırır.
Proqram təminatı (software) müasir rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas dayaqlarından biri hesab olunur. Bankçılıq, səhiyyə, sənaye, təhsil, elektron ticarət və dövlət xidmətləri kimi sahələrin fəaliyyəti məhz proqram həlləri üzərində qurulur. Süni intellekt, bulud texnologiyaları, mobil tətbiqlər, biznesin idarəetmə sistemləri və kibertəhlükəsizlik platformaları artıq qlobal iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib.
Son illərdə rəqəmsal transformasiyanın sürətlənməsi proqram təminatı bazarının inkişafını daha da gücləndirib. Şirkətlər əməliyyat xərclərini azaltmaq, məhsuldarlığı artırmaq və qərarvermə proseslərini optimallaşdırmaq məqsədilə proqram həllərinə daha çox investisiya yatırırlar. Xüsusilə generativ süni intellekt və bulud əsaslı xidmətlər proqram sənayesində yeni inkişaf mərhələsi formalaşdırır.
Qlobal proqram təminatı bazarı rekord templə böyüyür
Qlobal proqram təminatı sənayesi informasiya texnologiyaları sektorunun ən dinamik inkişaf edən seqmentlərindən biri olaraq qalır.
Gartner-in proqnozuna görə, 2025-ci ildə dünya üzrə proqram təminatına çəkilən xərclər 1,23 trilyon ABŞ dollarına çatacaq. Bu, əvvəlki illə müqayisədə təxminən 14%-dən çox artım deməkdir və proqram təminatını bütün İT seqmentləri arasında ən yüksək artım tempinə malik istiqamətlərdən birinə çevirir.
Eyni zamanda, qlobal İT xərclərinin ümumi həcminin 5,6 trilyon ABŞ dollarını keçəcəyi gözlənilir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu artımın əsas hissəsi proqram təminatı və bulud xidmətlərinin payına düşəcək.
Analitiklərin qiymətləndirməsinə görə, süni intellekt əsaslı proqram platformaları, SaaS (Software as a Service), ERP, CRM və kibertəhlükəsizlik həlləri müəssisələrin ən çox investisiya yönəltdiyi istiqamətlər sırasındadır. Gartner hesab edir ki, yaxın illərdə generativ AI proqram təminatı bazarının əsas inkişaf drayverinə çevriləcək.
Beynəlxalq Data Corporation (IDC) isə bildirir ki, korporativ proqram təminatı bazarında bulud əsaslı xidmətlərin payı sürətlə artır və 2028-ci ilə qədər yeni proqram satışlarının böyük hissəsi SaaS modeli üzrə həyata keçiriləcək.
Məlumatlara əsasən, proqram təminatı ixracı da bir çox ölkələr üçün strateji gəlir mənbəyinə çevrilib. ABŞ, Hindistan, Çin, Böyük Britaniya və Almaniya qlobal proqram sənayesinin aparıcı mərkəzləri hesab olunur. Xüsusilə Hindistan proqram xidmətləri ixracında dünyanın lider ölkələrindən biri kimi mövqeyini qoruyur.
Azərbaycanda proqram təminatı bazarı genişlənir
Azərbaycanda proqram təminatı sektoru rəqəmsal transformasiya strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri kimi inkişaf edir. Dövlət və özəl sektorun rəqəmsallaşması, elektron hökumət xidmətlərinin genişləndirilməsi və maliyyə texnologiyalarının inkişafı proqram həllərinə olan tələbatı artırır.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ildə informasiya və rabitə sektorunda göstərilən xidmətlərin həcmi 4 milyard manata yaxınlaşıb və əvvəlki illə müqayisədə 8%-dən çox artım qeydə alınıb.
Statistikaya əsasən, proqram təminatı, sistem inteqrasiyası, informasiya xidmətləri və İT konsaltinq bu artımın əsas istiqamətlərindən biri olub.
"Digital Azerbaijan" strategiyası çərçivəsində dövlət xidmətlərinin elektronlaşdırılması, rəqəmsal şəxsiyyət (Digital ID), elektron imza, bulud infrastrukturu və məlumat mərkəzlərinin inkişafı yerli proqram bazarının genişlənməsini sürətləndirən əsas amillər sırasında göstərilir.
Son illərdə ölkədə fəaliyyət göstərən startapların sayında da artım müşahidə olunur. Xüsusilə FinTech, GovTech, HealthTech, EdTech və elektron ticarət sahələrində proqram təminatı hazırlayan şirkətlər artıq region bazarına çıxmağa başlayıblar.
Bununla yanaşı, texnoparklar, innovasiya mərkəzləri və startap akselerasiya proqramları yerli proqram təminatı sənayesinin inkişafını dəstəkləyən mühüm platformalara çevrilib.
Süni intellekt proqram sənayesində yeni mərhələ yaradır
Hazırda proqram təminatı bazarında əsas innovasiya istiqaməti süni intellekt texnologiyalarının geniş tətbiqi hesab olunur. AI artıq yalnız proqramlardan istifadə edən texnologiya deyil, onların hazırlanması prosesinin də ayrılmaz hissəsinə çevrilir.
Bu sahədə əsas yeniliklər sırasında generativ süni intellekt (Generative AI) vasitəsilə proqram kodlarının avtomatik yazılması və test edilməsi, Low-Code və No-Code platformaları hesabına proqramlaşdırma biliyi olmadan tətbiqlərin hazırlanması, SaaS (Software as a Service) modelinin geniş yayılması ilə proqramların internet üzərindən xidmət kimi təqdim olunması, bulud texnologiyalarının (Cloud Computing) tətbiqi nəticəsində proqramların daha çevik və təhlükəsiz idarə olunması, DevSecOps yanaşması ilə proqram hazırlanması və kibertəhlükəsizliyin vahid prosesdə birləşdirilməsi, Ağıllı analitika (AI Analytics) vasitəsilə biznes qərarlarının məlumatlara əsaslanaraq qəbul edilməsi, eləcə də kvant hesablama texnologiyalarına uyğun proqram təminatının hazırlanması istiqamətində ilk kommersiya layihələrinin meydana çıxması yer alır.
Azərbaycanda da banklar, sığorta şirkətləri, telekommunikasiya operatorları və dövlət qurumları süni intellekt, bulud infrastrukturu və mikroxidmət (microservices) arxitekturası əsasında yeni proqram həllərinin tətbiqini genişləndirirlər. Bu yanaşma həm xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsinə, həm də rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafının sürətlənməsinə şərait yaradır.
Rəqəmsallaşma proqram təminatı bazarının inkişafını sürətləndirir
Mövcud tendensiyalar göstərir ki, proqram təminatı qlobal rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas inkişaf istiqamətlərindən biri olaraq sürətlə böyüməyə davam edir. Süni intellekt, bulud texnologiyaları və SaaS modelləri proqram sənayesinin gələcəyini formalaşdırmaqla yanaşı, biznes və dövlət qurumlarının fəaliyyətini daha çevik və səmərəli edir.
Azərbaycanda rəqəmsallaşma strategiyası, elektron dövlət xidmətlərinin genişlənməsi və startap ekosisteminin inkişafı proqram təminatı bazarının böyüməsi üçün əlverişli imkanlar yaradır. Qarşıdakı illərdə yerli proqram məhsullarının ixrac potensialının artırılması, yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanması və innovasiya yönümlü investisiyalar bu sahənin rəqabət qabiliyyətini daha da gücləndirə bilər.
