Smartfonda fond bazarı: steyblkoinlər və kriptoinfrastruktur ABŞ səhmlərinə çıxış arxitekturasını necə dəyişir?

Fins.az - Ötən həftə ənənəvi maliyyə ilə rəqəmsal aktivlərin konvergensiyası prosesində genişmiqyaslı dəyişikliklə yadda qaldı: Binance istifadəçilərinə ABŞ-ın aparıcı korporasiyalarının səhmləri ilə birbaşa ticarətə çıxış açdı. Bu başlanğıcın ilk statistik göstəriciləri illər ərzində yüksək giriş baryerləri, mürəkkəb bank logistikası və yerli bazarların tənzimləyici xüsusiyyətləri səbəbindən məhdudlaşdırılmış yığılmış qlobal tələbin miqyası barədə nəticə çıxarmağa imkan verir.

Yeni investorun coğrafiyası və psixologiyası

Binance Research-in məlumatlarına görə, ticarətin ilk həftəsində iştirakçıların demoqrafiyası aydın şəkildə göstərir ki, qlobal kapitala sadələşdirilmiş çıxışa əsas ehtiyac inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlara malik regionlarda cəmlənib. Keçid iqtisadiyyatına malik ölkələrdən olan istifadəçilərin payına səhmlərlə aparılan ümumi ticarət həcminin səksən faizindən çoxu düşüb. Bu isə həmin investorların bank əlaqələrinin əlçatanlığından və valyuta məzənnələrindən kritik dərəcədə asılı olması ilə izah olunur.

Şəkil 1. Erkən birja treyderlərinin bazar tipləri üzrə bölgüsü (inkişaf etməkdə olan bazarlar və inkişaf etmiş bazarlar).

Yüksək iştirak səviyyəsi onunla təsdiqlənir ki, bölməyə daxil olan hər on unikal ziyarətçidən biri hesab qeydiyyatına keçib, yeni yaradılmış hesabların isə altmış faizindən çoxu həftəni real ticarət əməliyyatları ilə başa vurub. Auditoriya tərkibindəki dəyişiklik də diqqətəlayiqdir: ticarətin ilk iki günü ərzində platforma ilə əvvəllər heç vaxt qarşılıqlı əlaqədə olmamış istifadəçilərin payı altı faizdən yeddi faizə yüksəlib. Bu isə kriptobirjaların funksional cəlbediciliyinin yalnız rəqəmsal monetalarla əməliyyat aparmaq çərçivəsindən kənara çıxdığını göstərir.

Şəkil 2. İlkin ticarət həcminin istifadəçi seqmentləri üzrə bölgüsü (pərakəndə investorlar, aktiv treyderlər, yüksək xalis sərvətə malik şəxslər, institusional investorlar).

Kiçik paylarla investisiyaların iqtisadiyyatı və tranzaksiya xərclərinin aradan qaldırılması

ABŞ qiymətli kağızlarına investisiya yatırmağın ənənəvi marşrutları valyuta spredləri, beynəlxalq köçürmə haqları və bazar məlumatlarına çıxış xərcləri də daxil olmaqla çoxqatlı komissiyalarla müşayiət olunur. Bu isə min ABŞ dolları həcmində investisiya zamanı təxminən yüz otuz ABŞ dollarına qədər əlavə xərc yarada bilər. Blokçeyn əsaslı infrastrukturdan və steyblkoinlərlə hesablaşmalardan istifadə bu xərcləri on dəfəyə qədər azaltmağa imkan verir və portfelini mərhələli şəkildə formalaşdırmağa üstünlük verən şəxslər üçün bazarı daha əlçatan edir.

Minimum depozit həddinin azalması xüsusi rol oynayır. Klassik broker modellərində bu hədd adətən beş yüz ABŞ dollarından on min ABŞ dollarına qədər dəyişdiyi halda, yeni infrastruktur investisiyaya beş ABŞ dollarından başlamağa imkan verir. İlk həftənin statistik göstəriciləri bu yanaşmaya tələbin yüksək olduğunu təsdiqləyir: bütün əməliyyatların təxminən qırx faizi yüz ABŞ dollarından aşağı məbləğdə həyata keçirilib. Bu həcmdə kiçik tranzaksiyalar ənənəvi broker sistemləri çərçivəsində struktur baxımından mümkün olmazdı. Lakin məhz bu mexanizm yeni investor sinfinin bazara axınını stimullaşdırır; onların dörddə birini iyirmi beş yaşadək gənclər təşkil edir.

Sektor üstünlükləri və süni intellekt mövzusunun dominantlığı

Kapitalın sahələr üzrə bölgüsü aktual makroiqtisadi trendlərlə yüksək korrelyasiya nümayiş etdirdi. Bu bölgüdə informasiya texnologiyaları sektoru əlli yeddi faizlik payla dominant mövqe tutdu. İstifadəçilərin əsas marağı süni intellekt sənayesinin infrastruktur qatında cəmləndi. Belə ki, fondlara və ayrı-ayrı qiymətli kağızlara yönələn bütün xalis kapital axınlarının demək olar ki, yarısı yarımkeçiricilər və aparat təminatı seqmentinə istiqamətləndirildi.

Şəkil 3. Erkən mərhələdə səhmlərlə birbaşa ticarət çərçivəsində sektorlar üzrə bölgü (İT, fondlar/ETP-lər, rabitə xidmətləri, maliyyə sektoru).

Bu modeldə steyblkoinlər birləşdirici həlqə funksiyasını yerinə yetirərək investorlara likvidliyi vahid etibarlı mühit daxilində kriptoaktivlər və ənənəvi səhmlər arasında ani şəkildə hərəkət etdirməyə imkan verir. Ən çox tələb olunan alətlərin siyahısına NVDA, GOOGL və INTC şirkətləri başçılıq edib. Bu isə istifadəçilərin süni intellekt və texnologiya sektoru ilə bağlı makroiqtisadi baxışlarını bazarlara sutkalıq çıxış imkanları ilə birləşdirməyə çalışdığını göstərir.

2031-ci il üçün proqnoz: kriptobirjalar vasitəsilə iki trilyon ABŞ dolları

Kriptoindustriyanın hazırkı miqyası — təkcə bir platformanın üç yüz iyirmi milyon istifadəçiyə xidmət göstərməsi fonunda — bütün dünyadakı broker hesabları bazasının qırx üç faizi ilə müqayisə oluna bilər. Kriptoiqtisadiyyata daxil olmaq üçün istifadəçiyə sadəcə internetə çıxışı olan smartfonun kifayət etdiyini nəzərə alsaq, səhmlərə çıxışın miqyaslanma tempi broker sektorunun tarixi inkişaf göstəricilərini əhəmiyyətli dərəcədə üstələyə bilər.

Şəkil 4. Birjaların ümumi istifadəçi bazasının kriptovalyuta istifadəçilərinin ümumi bazası ilə müqayisəsi.

Binance Research-in analitik proqnozlarına əsasən, 2031-ci ilə qədər kriptobirjalar qlobal fond bazarlarına təxminən iki trilyon ABŞ dolları həcmində əlavə kapital və təxminən üç yüz milyon yeni investor cəlb edə bilər.

Şəkil 5. 2031-ci ilə qədər kriptovalyuta birjalarında istifadəçi sayının və kapital həcminin proqnozlaşdırılan artımı.

Ənənəvi bank kanallarından kənarda fəaliyyət göstərən steyblkoin əsaslı hesablaşma sistemlərinin inkişafı daha inklüziv və qlobal maliyyə sisteminin formalaşması üçün zəmin yaradır. Bu sistemdə investorun fiziki yerləşdiyi məkan və gəlir səviyyəsi dünya iqtisadi imkanlarına çıxışı müəyyən edən əsas amillər olmaqdan çıxır.